Brusyliw — osiedle na wschodzie obwodu żytomierskiego, na granicy z obwodem kijowskim, centrum społeczności Brusylowskiej w rejonie żytomierskim. Leży nad rzeką Zdwysz, mniej więcej w połowie drogi między Żytomierzem (około 76 km drogą) a Kijowem (około 87 km). Mieszka tu około 7 tysięcy osób. Brusyliw jest niewielki, ale stoi na miejscu kronikowego miasta Zdwyszeń, które wzmiankowane jest już w XI wieku, i zachował kilka ciekawych zabytków: ruiny kościoła kapucynów, drewnianą posiadłość z XIX wieku oraz stary park.
Jaki to obwód i rejon
Brusyliw leży w obwodzie żytomierskim, w rejonie żytomierskim, jest centrum osiedlowej społeczności Brusylowskiej. Do 2020 roku był tu ośrodek oddzielnego rejonu brusylowskiego. Osiedle leży na samym wschodzie obwodu, niedaleko zaczyna się obwód kijowski, więc mieszkańcy Brusylowa równie często jeżdżą do Żytomierza, jak i do Kijowa.
Kronikowy Zdwyszeń
Archeolodzy znaleźli na brzegu rzeki Zdwysz w pobliżu Brusylowa ślady osad z epoki brązu, wczesnosłowiańskie oraz staroruskie grodzisko. Historycy Jarosław Wermenycz i Wołodymyr Dmytruk uważają, że tutaj, na przedmieściach Brusylowa, stał kronikowy Zdwyszeń. Po raz pierwszy wzmiankowany jest w „Kronice ruskiej” pod rokiem 1097: przez to miejsce przewożono z Białogrodu do Wołodymyra oślepionego księcia terebowliańskiego Wasylka Rostysławowicza. W 1151 roku miasto pojawia się ponownie w kronice — podczas wyprawy Izjasława Mścisławicza i króla Węgier Gejzy II.
W 1241 roku Zdwyszeń, podobnie jak większość miast południa Rusi, został zniszczony przez Mongołów. Jednak później nadal istniała tu ufortyfikowana osada z rzemiosłem i handlem, a w XIV wieku stał zamek.
Skąd nazwa i jak żyło miasteczko
Do 1540 roku Zdwyszeń należał do rodu Kyselów-Brusylowskich — od ich nazwiska prawdopodobnie pochodzi współczesna nazwa. Po raz pierwszy „Brusyliw” pojawia się w dokumentach z 1543 roku. Później majątek trafił w ręce kijowskiego chorążego Jaczka Butowicza: w 1574 roku król Henryk Walezy pozwolił mu wybudować zamek „na drogach tatarskich”, a w 1585 roku Stefan Batory nadał miasteczku prawo magdeburskie z czterema jarmarkami rocznie i cotygodniowymi targami.
W czasach Chmielnickiego Brusyliw był miasteczkiem sotennym: stacjonowała tu sotnia kozacka najpierw pułku białocerkiewskiego, a potem pawolockiego. W 1611 roku część mieszkańców Brusylowa przeniosła się na Czernihowszczyznę i założyła tam osadę o tej samej nazwie — dlatego na Ukrainie są dwa Brusyliwy, które często się myli.
Pod koniec XVIII wieku miasteczko należało do Czackich, którzy wybudowali murowany zamek oraz w 1787 roku kościół z szkołą, gdzie później osiedlili się kapucyni. W 1870 roku Wiktor Czacki sprzedał majątek rodzinie Synelnykowów, którzy posiadali go do rewolucji. W 1913 roku w Brusylowie mieszkało około 7,5 tysiąca osób. W XX wieku osiedle traciło i odzyskiwało status centrum rejonu, a po awarii w Czarnobylu w 1986 roku przesiedlono tu wiele rodzin z rejonu narodyckiego — dla nich wybudowano całe nowe dzielnice.
Co zobaczyć
W centrum osady — grodzisko XI–XII wieku, na obrzeżach — dawne cmentarzyska. Zachowały się pozostałości kościoła i klasztoru kapucynów z 1784 roku. Perłą Brusylowa jest drewniany dwór Synelnykowa z 1870 roku z parkiem, a także kompleks szpitala ziemskiego z 1903 roku oraz budynek dawnej żydowskiej szkoły z 1909 roku.
Drewniany cerkiew Zmartwychwstania z 1711 roku spłonął w 1943 roku, a cerkiew Wniebowstąpienia z lat 1839–1846 zniszczono w latach 30. XX wieku. O historii osady opowiada historyczne muzeum imienia Iwana Ohijenki — oddział obwodowego muzeum krajoznawczego.
Posiadłość Synelnykowów — główna zabytkowa atrakcja osady: drewniany dwór z mezonetem, strażnica, fragmenty starego ogrodzenia oraz park przydworski. Dom stoi za mostem nad Zdwyszem i jest dobrze widoczny z ulicy.
Ojczyzna Iwana Ohijenki
W Brusylowie urodził się Iwan Ohijenko — językoznawca, minister oświaty URL i tłumacz Biblii na język ukraiński, później metropolita Ilarion. 21 sierpnia 2010 roku odsłonięto tu pierwszy na Ukrainie pomnik Ohijenki. W osadzie znajduje się także popiersie Tarasa Szewczenki z 1997 roku, a w miejscu, gdzie stał dom rodzinny Ohijenków, ustawiono znak pamiątkowy.
Kiedy jechać
Brusylów warto odwiedzić w drodze między Kijowem a Żytomierzem, szczególnie wiosną i jesienią, gdy park przy posiadłości Synelnykowa jest najpiękniejszy. Na zwiedzanie osady wystarczą dwie-trzy godziny.
W pobliżu
Zdwysz koło Brusylowa jest cichy i równinny, z trzcinowymi brzegami. Kilka kilometrów na zachód, między Wodotiami a Karabaczynem, tama utworzyła Zbiornik Karabaczynski — nazywany też Brusylowskim; można tu łowić karpia, szczupaka i sandacza. O miejscach rybackich dalej w dół rzeki — w artykule o rzece Zdwysz.
Korostyszów z granitowymi kamieniołomami — mniej niż godzina drogi. Polesie Kijowskie — bardzo blisko. Więcej — w artykule Rejon żytomierski.
Czytaj także
- Rzeka Zdwysz: gdzie łowić okonia i szczupaka od Brusylowa do Borodianki
Jak dojechać z Żytomierza i Kijowa
Z Żytomierza do Brusylowa jest około 70 km, z Kijowa – około 87 km. Z obu miast jedzie się trasą Kijów – Czop, a następnie skręca na południe drogą wojewódzką do osiedla.
Z Żytomierza i Kijowa kursują autobusy, samochodem z Żytomierza – około godziny, z Kijowa – nieco ponad godzinę. W Brusylowie nie ma kolei, więc trzeba dojechać autobusem lub samochodem. Rozkład jazdy autobusów podmiejskich często się zmienia – sprawdź go na dworcu przed podróżą.
Częste pytania
Gdzie leży Brusylów i w jakim jest rejonie?
W obwodzie żytomierskim, na jego wschodnim krańcu, przy granicy z obwodem kijowskim. Osiedle należy do rejonu żytomierskiego i jest centrum hromady brusylowskiej. Do 2020 roku było centrum oddzielnego rejonu brusylowskiego.
Ile osób mieszka w Brusylowie?
Około 7 tysięcy, a znaczną część stanowią przesiedleńcy. Przed pierwszą wojną światową mieszkało tu mniej więcej tyle samo.
Jaka jest odległość z Brusylowa do Żytomierza i Kijowa?
Do Żytomierza – około 76 km drogą, do Kijowa – około 87 km.
Czy przełom brusylowski jest związany z osiedlem?
Nie. Ofensywa z 1916 roku została nazwana na cześć generała Ołeksija Brusylowa, a nie osiedla w obwodzie żytomierskim.
Czy istnieje Brusylów w obwodzie czernihowskim?
Tak, tam jest wieś o tej samej nazwie – założyli ją przesiedleńcy z brusylowskiego Brusylowa w 1611 roku.
