Wieś Lipki leży około 15 kilometrów na północ od osiedla typu miejskiego Popelnia, nad rzeką Krzywianką, i wchodzi w skład popelnińskiej hromady osiedlowej w rejonie żytomierskim. To niewielka, ale bogata historycznie wieć: według spisu z 2001 roku mieszkało tu 648 osób, a pierwsza pisemna wzmianka datowana jest na 17 kwietnia 1618 roku.
Właściciele Lipek
Historyk i krajoznawca Wawrzyniec Pochilewicz dokładnie opisał zmianę właścicieli Lipek w XIX wieku. Około 1800 roku wieś przeszła od ziemianina Woroneckiego do Morszkowskiego — według podań, w wyniku przegranej w karty.
Po śmierci Morszkowskiego do 1814 roku Lipki należały do jego córki, księżnej Jabłonowskiej, a od 1829 roku przeszły na własność jej siostry, księżnej Radziwiłł. Historia rodziny ma dramatyczne szczegóły: książę Radziwiłł rozwiódł się z żoną i ożenił się z młodszą siostrą Morszkowskiego. Zgodnie z ówczesnymi prawami imperialnymi majątek pozostał w jego władaniu, a faktycznie — we własności nowej żony.
Podgórscy i ich dziedzictwo architektoniczne
W 1850 roku Lipki kupili Podgórscy, do których należała także wieś Antonów, gdzie znajduje się ich rodzinny grobowiec w kształcie zigguratu.
Podgórscy są znani ze swojej aktywnej działalności budowlanej. Pod koniec lat 80. XIX wieku przy udziale niemieckich mistrzów wbudowali w Lipkach niezwykły młyn wodny, który bardziej przypomina gotycki zamek niż budynek gospodarczy: wieże, strzeliste okna i masywne ściany nadają mu wygląd romantycznego pałacu.
Obecnie młyn znajduje się w prywatnych rękach i jest odrestaurowywany, jednak przyległy teren jest zaniedbany i zarośnięty chwastami.
Pozostałości majątku i szkoła ziemska
Z majątku Podgórskich, który stał na wzniesieniu nad młynem, zachowały się jedynie brama wjazdowa oraz fragmenty ceglanego ogrodzenia.
We wsi zachowała się również szkoła ziemska z początku XX wieku w stylu modernistycznym. Prawdopodobnie jej budowę również finansowali Podgórscy, co po raz kolejny podkreśla ich wpływ na rozwój wsi.
Jak dojechać
Do Lipek wygodnie jechać z Popelni lub z Żytomierza przez ziemię popolnińską; najbliższa stacja kolejowa to Skoczyszcze, około 2 km od wsi.
Tekst i zdjęcia: Roman Malenkow, Serhij Szczerbij.
Młyn Podhorskich.
Archiwalne zdjęcie, udostępnione przez Ihora Dowbysza, potwierdza, że młyn i wcześniej wyglądał tak samo jak obecnie.
Brama majątku.
Szkoła ziemska.
