Siedziba Piontków we wsi Turbówka (do 2020 roku w rejonie popielniańskim, obecnie w hromadzie Kornyn rejonu żytomierskiego) to jeden z tych mało znanych zabytków architektury obwodu żytomierskiego, które zasługują na większą uwagę badaczy i turystów. Mimo skromnej ilości informacji, dostępne dane pozwalają na ułożenie ogólnego obrazu historii majątku, jego właścicieli i współczesnego stanu.
Kontekst historyczny i właściciele
Drewniany parterowy dwór, który przetrwał do dziś, wzniesiono prawdopodobnie w połowie XIX wieku, choć dokładna data budowy pozostaje przedmiotem dyskusji. Według danych polskiego historyka Tadeusza Epszteina, który zbierał materiały o polskich ziemianach na stan z 1890 roku, majątek należał do Ewarysta Pientki, a później przeszedł na jego syna Erazma, który posiadał go aż do rewolucji. W źródłach wspomniani są również inni członkowie rodziny — Teofila, Maria, Ignacy oraz Aleksander.
Sprawy archiwalne Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego świadczą o tym, że w połowie XIX wieku majątek zmieniał właścicieli pośród kilku rodzin ziemskich. W latach 1858–1859 majątek w Turbówce przeszedł od ziemianki I. E. Czechel na rzecz szlachcica I. F. Mionczyńskiego jako zastaw pod kredyt, a w 1861 roku Mionczyński uzyskał prawo własności. Jednak w latach 1866–1877 nad majątkiem oraz małoletnimi dziećmi zmarłego ziemianina, zapisanego jako S. Pientko, ustanowiono opiekę, co budzi pytania dotyczące relacji rodzinnych i przekazania własności.
Badacze przypuszczają, że w zapisie o S. Pientku mogło dojść do błędu i w rzeczywistości chodzi o Ewarysta Pientkę, a Teofila Aleksandrowna mogła być jego żoną i matką Erazma. Hipoteza ta sprzeciwia się jednak faktowi, że Ewaryst nadal figuruje jako ziemianin w 1890 roku. W związku z tym historia rodziny Piontków i przekazania majątku czeka na dalsze badania.
Architektura i współczesny stan
Dwór Piontków to drewniany parterowy budynek, który zachował się do naszych czasów. Majątek nie cieszy się dużą popularnością wśród turystów, ale to właśnie autentyczność budynku i jego historia nadają mu wartość.
Do dziś zachowały się niektóre budynki gospodarcze — piwnica oraz oficyna. Do niedawna w budynku znajdował się również piec kaflowy, który później rozebrano. Dzisiaj w pomieszczeniach historycznej siedziby działa szkoła wiejska, a sam budynek wygląda na zadbany i atrakcyjny — szczególną uwagę zwracają okna o starej konstrukcji.
Park lub ogród wokół dworu zachował się częściowo: przy wejściu teren jest dość uporządkowany, ale dalej przestrzeń zarosła chwastami, łopianami i pokrzywami — brak tu regularnej pielęgnacji.
Źródła historyczne i dalsze badania
Informacji o dworze Piontków jest niewiele, a dostępne dane opierają się głównie na pracach historyków oraz zapisach archiwalnych. Sprawy archiwalne związane z majątkiem w Turbówce liczą ponad 460 stron — stanowią one bogate źródło do dalszych badań.
Niewykluczone, że część rodziny Piontków miała powiązania poza granicami Ukrainy: w szczególności pojawia się wzmianka o ślubie Halina-Marie Pientko w New Jersey w 1961 roku, jednak bezpośredni związek z piontkami z Turbówki nie został potwierdzony.
Turbówka — kontekst historyczny
Turbówka to niewielka wieś położona na obu brzegach rzeki Kalinówki, dopływu Irpienia; znana od XVIII wieku. Według miejscowej legendy wieś założyli ludzie, którzy uratowali się po zniszczeniu miasta Turbowa podczas najazdu mongolskiego w 1240 roku, i nazwali ją na pamiątkę rodzinnego miasta. Jak wiele innych wsi w regionie, Turbówka ma swoją tragiczną kartę — Hołodomor w latach 1932–1933, kiedy miejscowi mieszkańcy ponieśli ogromne straty.
Jak dojechać
Turbówka leży na wschodzie rejonu żytomierskiego, niedaleko Kornina; przez wieś przebiega droga samochodowa T-06-11. Najwygodniej dojechać samochodem.
Znaczenie i potencjał
Dwór Piontków może zainteresować miłośników historii i architektury XIX wieku jako przykład majątku ziemskiego, który zachował się w autentycznym stanie. Na razie jest mało znany i prawie nieobecny w szlakach turystycznych Ziemi Żytomierskiej, choć właśnie takie zabytki mogą stać się punktami odrodzenia kulturowego regionu.
Ihor Dorożko, Roman Malenkow, Serhij Szczerbij.
