Zaledwie kilka kilometrów na zachód od granicy obwodu kijowskiego, niedaleko źródeł rzeki Temianki, w hromadzie Malin leży mała wieś Budo-Worobi. Jej populacja wynosi około 200 osób.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1705 roku; do 1870 roku nazywała się Buda Jasenowska. Administracyjnie wieś wchodziła w skład wołości nowoworobijowskiej w ujeździe owruckim guberni wołyńskiej. Według danych N. I. Teodorowicza, w pierwszych latach istnienia wsi nie było tu jeszcze własnej cerkwi, a mieszkańcy byli parafianami cerkwi św. Michała w sąsiedniej wsi Stare Worobi.
Budo-Worobi to część całej grupy wsi o pokrewnych nazwach: o 5 km – Stare Worobi, o 7 km – Nowe Worobi, o 10 km – Rudnia Worobijowska, a około 20 km dalej – Worobijiwszczyna. Taka koncentracja „wrobich” nazw na niewielkim terytorium to rzadki ślad dawnego osadnictwa w regionie.
Świątynia Kazańskiej Ikony Matki Bożej
W centrum Budo-Worobi, obok budynku dawnej rady wiejskiej, wznosi się drewniana świątynia bez kopuł. Jej dawno nie malowane szare ściany i pochylone druciane krzyże na dachu nadają jej zaniedbany wygląd. Jedynym jaskrawym elementem jest czterokolumnowy ganek, pomalowany na świeży niebieski kolor.
Świątynia jest trójdzielna: z babińcem, nawą i ołtarzem. Do wielobocznego zrębu ołtarzowego dobudowano niskie pomieszczenia na zakrystię i ponomarnię. Cokół wykonano z cegły. Wcześniej cerkiew zdobiły namiotowa dzwonnica oraz kopuła, zburzone w 1963 roku.
Świątynię zbudowano w 1898 roku, co potwierdza kamień węgielny z napisem: „...syja cerkow wo imia presw. Bogorodicy... Kazanskaja postroena w 1898 god...”. Kamień węgielny to rzadkość w świątyniach XIX wieku; prawdopodobnie użyto do niego żarna ze starego młyna.
Rzadki kamień-żarno. 1898 rok
Architektura i wystrój
- Prosty i aseketyczny wystrój: szalunek poziomy, proste obramienia okienne, szeroki gzyms.
- Okna prostokątne, z wyjątkiem zrębu ołtarzowego, gdzie znajdują się dwa sześciokątne i jedno okrągłe okno strychowe.
- Ogółem świątynia została wzniesiona w stylu eparchialnym końca XIX wieku, powszechnym na Ukrainie Prawobrzeżnej.
Cerkiew Kazańska z 1898 roku budowy
Wydarzenia historyczne
Lokalne opowieści świadczą, że podczas II wojny światowej świątynia uratowała życie mieszkańcom wsi. Niemcy planowali spalić Budo-Worobi, gromadząc wieśniaków w cerkwi, ale nagle pojawił się jeździec na białym koniu, który przestraszył okupantów i ci się wycofali.
Po wojnie świątynię przekształcono w wiejski klub, niszcząc górną część, chóry oraz część wystroju. Na elewacji północnej zamiast okien drugiej kondygnacji zamontowano balkon. Miejscowi najstarsi mieszkańcy są przekonani, że los tych, którzy niszczyli kopuły, był tragiczny.
Archiwalne zdjęcie z początku XX wieku
Odbudowa świątyni
W 1992 roku w Budo-Worobiach wznowiono nabożeństwa. Wewnętrzne ścianki działowe usunięto, ściany pomalowano na biało, a sufit na jasnoniebieski. Z powodu braku środków na ikonostas jego funkcję pełnią ikony różnych stylów i rozmiarów.
Miejscowi aktywiści i parafianie pragną, aby cerkiew wpisano do rejestru zabytków architektury oraz odrestaurowano z odtworzeniem kopuły i dzwonnicy. Archiwa zachowały stare fotografie, co pozwala na odtworzenie pierwotnego wyglądu świątyni.
Skromne wnętrze wiejskiej świątyni
Co w pobliżu
5 km od wsi, w Starych Worobijowach, zachowała się drewniana cerkiew świętego Michała z 1897 roku — kolejny zabytek w stylu eparchialnym z widocznym wpływem lokalnych tradycji budowlanych. O niej — w materiale „Worobijowy wokół Budy Worobijowskiej — geografia nazw i drewniana cerkiew z własnym charakterem”.
Jak dojechać
Do wsi można dotrzeć trasą Malin — Iwanków, przejeżdżając przez Nowe Życie oraz Klitnię. Wieś jest niewielka, ale jej centrum łatwo rozpoznać po starej drewnianej świątyni o charakterystycznej sylwecie.
Tekst i zdjęcia — architekt Iwan Bykow (z wydania „Architektoniczne skarby Kijowszczyzny”).
