Cerkiew Piątnicka — świątynia świętej wielkiej męczennicy Paraskewy Piątnej na Torgu w centrum Czernihowa. Została wzniesiona pod koniec XII — na początku XIII wieku na posadzie, przy miejskim targu. To jeden z najsłynniejszych zabytków dawnej architektury ruskiej: strzelista, jakby skierowana ku górze, stała się symbolem nowego stylu czasów „Słowa o pochodzie Igora”. Obecnie świątynia należy do Cerkwi Prawosławnej Ukrainy.
Cerkiew kupców
Święta Paraskewa Piątna uważana była za patronkę handlu, dlatego świątynię przy targu poświęcono właśnie jej. Według jednej wersji cerkiew zbudowano ze środków bogatych kupców, według innej — z funduszy księcia Ihora Światosławicza, bohatera „Słowa o pochodzie Igora”. Według planu jest to czterokolumnowa, trójnawowa, trójapsydowa cerkiew jednokopułowa, niemal kwadratowa w przekroju.
Barokowe wyposażenie
W 1670 roku czernihowski pułkownik Wasyl Dunin-Borkowski przeznaczył środki na nowy dach, a w latach 1676 i 1690 całkowicie przebudował cerkiew w stylu ukraińskiego baroku, prawdopodobnie pod kierunkiem architekta Iwana Zarudnego. Świątynia stała się siedmiokopułowa, z barokowymi frontonami, na wschodnim z nich znajdował się herb hetmana Iwana Mazepy. Wówczas cerkiew była centrum żeńskiego klasztoru Piątnickiego z drewnianymi celami i murem oddzielającym go od targu.
Po pożarze w 1750 roku świątynię odnowiono i dobudowano barokowe części z niewielkimi cebulastymi kopułami. W 1786 roku, podczas sekularyzacji, klasztor zlikwidowano, a drewniane budynki rozebrano. W latach 1818–1820 obok wzniesiono dwupiętrową dzwonnicę-rotundę, którą rozebrano w 1962 roku.
Zniszczenia i odkrycie
Długo nikt nie przypuszczał, że pod barokowym wystrojem kryje się dawna ruskie budowla w niemal pierwotnym stanie. 25 września 1943 roku wybuch bomby po drugiej stronie ulicy zniszczył większość dobudówek. W czasach radzieckich mówiono, że cerkiew zniszczyły niemieckie naloty lotnicze w 1941 roku, ale fotografie świadczą, że przez całą okupację stała nienaruszona.
Od cerkwi pozostała część ołtarzowa, dwa filary, fragment północnej ściany i pozostałości zakomarów. Władze postanowiły rozebrać ruiny dla przyszłego placu Zwycięstwa, ale w grudniu 1943 roku do Czernihowa przyjechał badacz dawnej ruskiej architektury Petro Baranowski. Ustalił, że to nie budowla XVII wieku, lecz świątynia epoki Rusi nowego, dotąd nieznanego typu. W kolejnych latach Baranowski odtworzył cerkiew w pierwotnych formach — z wysokim bębnem i stopniowanym zwieńczeniem.
W 2023 roku podczas rakietowego ataku na centrum Czernihowa uszkodzona została także cerkiew Piątnicka.
Jak dojechać
Cerkiew stoi w skwerze przy Czerwonym Placu, w samym centrum Czernihowa, kilka minut pieszo od Wału i Soboru Spaskiego. Wygodnie można ją obejrzeć podczas spaceru „Wałem i Tracjakem”.
