Monaster Trójcy Przenajświętszej i św. Eliasza stoi na Górach Boldino – malowniczych wzgórzach nad Desną na obrzeżach Czernihowa. Jego historia zaczyna się od pieczary, którą wykopał tu Antoni Pieczerski, założyciel monastyczności na Rusi. Dziś zespół łączy dawną cerkiew św. Eliasza, barokowy Sobor Troicki z wysoką dzwonnicą oraz Pieczary Antoniego, w których działa muzeum.
Od pieczary Antoniego do monasteru
W 1069 roku książę Światosław Jarosławicz postawił nad pieczarą Antoniego drewnianą świątynię proroka Eliasza – tak powstał monaster. W połowie XII wieku w tym miejscu czernihowscy budowniczowie wznieśli murowaną jednokopułową cerkiew św. Eliasza, która stoi do dziś. Po najeździe mongolskim w latach 1237–1239 opactwo podupadło, część korytarzy zasypano.
Monaster odrodził w 1649 roku pułkownik czernihowski Stepan Pobodajło. Zginął on w bitwie pod Starym Bychowem w 1654 roku i został pochowany w odnowionej przez siebie cerkwi św. Eliasza. Wtedy też hieromnich Gennadij Dubienski napisał tu ikonę Matki Bożej – jedno z najwybitniejszych dzieł ukraińskiego ikonopisania XVII wieku.
Sobor Troicki i drukarnia
Z inicjatywy arcybiskupa Łazarza Baranowicza, kosztem pułkownika Wasyla Dunina-Borkowskiego i przy wsparciu hetmana Iwana Mazepy w latach 1679–1695 wzniesiono wspaniały Sobor Świętej Trójcy. Projekt i budowę prowadził architekt Johann Baptist. Od tego czasu opactwo nazywa się monasterem Trójcy Przenajświętszej i św. Eliasza. Sobor i czterokondygnacyjna dzwonnica z 1775 roku reprezentują styl barokowy, widać je z daleka z wielu punktów miasta.
W 1679 roku przeniesiono tu drukarnię z Nowogrodu Siewierskiego. W latach 1680–1721 w monasterze wydrukowano ponad sto publikacji, a pod względem różnorodności drukarnia czernihowska ustępowała jedynie kijowskiej. To właśnie tutaj hieromnich Leontij Bobolynśkyj ukończył swój „Latopisiec” – zbiór kronik i dzieł historycznych.
Pieczary Antoniego
Pod cerkwią św. Eliasza i wzgórzem ciągnie się kilka kondygnacji podziemnych galerii. Znajdują się w nich kaplica, cele oraz trzy podziemne cerkwie – Antoniego, Teodozjusza i Mikołaja. Większą część kompleksu uporządkowano w XVII wieku, gdy monaster odrodził się. Obecnie pieczary są muzeum, można je zwiedzać z przewodnikiem. Wewnątrz jest chłodno i ciasno, dlatego warto wziąć ciepłe ubranie.
W 1786 roku monaster zamknięto i przekształcono w dom arcybiskupi, a za władzy radzieckiej został zlikwidowany. Od 1942 do 1962 roku działała tu żeńska wspólnota, a od 1967 roku zespół włączył się do rezerwatu. W latach 1970–1980 odrestaurowano dzwonnicę, Sobor Troicki oraz cerkiew św. Eliasza. W 2025 roku przywrócono tu życie monastyczne.
Jak dojechać
Klasztor stoi przy ulicy Ołeksandra Dowżenka (Illińskiej), na Górach Bołdina, około 2 km od centrum Czernihowa. Wygodnie dojść tu pieszo przez ulicę Illińską lub dojechać komunikacją miejską. Najlepiej połączyć wizytę ze spacerem Górami Bołdina — obok kurhanów do klasztoru Trójcy Świętej. Obok znajduje się Klasztor Zaśnięcia Matki Bożej w Czernihowie.
