Kozielec to osiedle nad rzeką Ostr przy trasie Kijów — Czernihów, będące ośrodkiem hromady Kozielec, w którym mieszka około 7,5 tysiąca ludzi. W XVIII wieku było to miasto pułkowe, a jego największą ozdobą jest sobór Narodzenia Matki Bożej, uważany za jedno z najlepszych dzieł architektonicznych XVIII wieku na Ukrainie.
Skąd nazwa
Jedni wywodzą nazwę od kozielców — polnych kwiatów, które wiosną pokrywają brzegi Ostra, inni — od słowa „kozeł” w znaczeniu głębokiego wiru. Mówi się także o dawnym lesie „kozielas”, w którym woziło się wiele dzikich kóz. W herbie miasta znajduje się srebrny kozioł ze złotymi rogami. Akcentuje się zarówno Kozeleć, jak i Kozieleć.
Miasto pułkowe
Kozielec jest znany od XVII wieku jako ufortyfikowane miasto Rzeczypospolitej. Od 1649 roku był miastem sotennym pułku kijowskiego, w 1656 roku Bohdan Chmielnicki nadał mu prawo magdeburskie. W 1662 roku wybrano tu na radzie starszyzny hetmanem Jakyma Somka. Od 1708 do 1781 roku w Kozielcu mieścił się zarząd pułku kijowskiego.
Największy rozkwit przypadł na połowę XVIII wieku. Przyczynił się do tego rozkwit pochodzącego z sąsiedniej wsi Lemesze Ołecksija Rozumowskiego — kozackiego syna, który został faworytem cesarzowej Elżbiety, oraz jego brata K及びryła, ostatniego hetmana.
Sobór Narodzenia Matki Bożej
Sobór wzniesiono w latach 1752–1763 na zamówienie hrabiny Natalii Rozumowskiej — Rozumychy, matki Ołeksija i Kyryła, — jako wyraz wdzięczności Bogu za szczęśliwy los synów. Projekt sporządził architekt Andrij Kwasow, wystrój — Iwan Grigorowicz-Barski. Obok w latach 1766–1770 wzniesiono czterokondygnacyjną dzwonnicę.
Świątynia jest krzyżowa, dwukondygnacyjna, z pięcioma kopułami umieszczonymi po przekątnej. Dekoracja sztukatorska łączy barok, rokok i klasyzm. Na dolnej kondygnacji znajduje się „ciepła” cerkiew Hadriana i Natalii, będąca grobowcem Rozumowskich, na górną prowadzą półkoliste ganki z kolumnadami. Ozdobą wnętrza jest rzeźbiony z lipy ikonostas z XVIII wieku, w którego tworzeniu, jak się uważa, brał udział Rastrelli: ikony z 1753 roku pisał Hryhorij Stecenko, rzeźbił Sysoj Szałmatow. Na wzór tego ikonostasu w 2016 roku stworzono nowy dla cerkwi św. Katarzyny w Czernihowie.
Podczas II wojny światowej w soborze trzymano jeńców wojennych i konie, a potem urządzono magazyn. Odrestaurowano go w latach 1961–1982, a w 1993 roku uroczysto otwarto.
Co jeszcze zobaczyć
Obok soboru stoi budynek kancelarii pułkowej z lat 1756–1760. Warto zobaczyć także cerkiew św. Mikołaja z 1784 roku oraz cerkiew Wniebowstąpienia. W osiedlu działa Muzeum Historii Tkactwa Ziemi Czernihowskiej. Wiosną 1846 roku w Kozielcu przebywał Taras Szewczenko, który później opisał miasteczko w powieści „Kniahynia”.
Herb i flaga
W herbie Kozielca znajduje się srebrny kozioł ze złotymi rogami i kopytami oraz złotą kulą z krzyżem na grzbiecie. Herb jest znany z pieczęci z 1656 roku, a kula z krzyżem przypomina, że Kozielec był miastem sotennym, a następnie pułkowym. Flaga to zielono-niebiesko-żółty płat z białym kwadratem u góry przy drzewcu.
Jak dojechać
Kozielec leży przy trasie Kijów — Czernihów, mniej więcej w połowie drogi między tymi miastami; autobusy zatrzymują się tu stale. Obok znajduje się Oster z cerkwią Jurijową, a w Czernihowie — cerkiew św. Katarzyny z ikonostasem wzorowanym na kozieleckim.
