We wsi Kopyłów w rejonie buczańskim (do 2020 roku makarowskim), nad brzegiem rzeki Buczanki, stoi drewniany dwór baronów von Meck. Jego wieżyczki, mansarda i rzeźbiony taras są nadal rozpoznawalne, chociaż sam budynek od dawna znajduje się w stanie awaryjnym. Ta siedziba łączy trzy znane rodziny – von Meck, Dawydow i Czajkowski: dwukrotnie gościł tu kompozytor Piotr Czajkowski.
Baron-kolejarz
Kopyłów wzmiankowany jest w dokumentach już w 1392 roku. Od 1738 roku wieś znajdowała się w kolejnych rękach polskich szlachciców: Kossakowskiego, Dziawiałowskiego i Szymanowskiego, a w 1840 roku majątek wyprzedano częściami za długi. W 1882 roku nabył go 25-letni Mikołaj von Meck – syn Nadieżdy von Meck, wieloletniej protektorki i korespondentki Czajkowskiego. Mikołaj ożenił się z siostrzenicą kompozytora Anną Dawydową.
Mikołaj Karłowicz stał się jednym z czołowych ludzi kolei w imperium: od 1892 roku kierował zarządem Kolei Moskwa-Kazań, którą w ciągu dziewięciu lat powiększył z 233 do 2,1 tysiąca wiorst. W Kopyłowie baron również prowadził budowy: wyłożył drogę do szosy Brzesko-Litewskiej (obecnie trasa M-06), obsadzając ją topolami, które osuszały wilgotną ziemię, wykopał dwa stawy z wodą z rzeki Zdwież – jeden dla majątku, drugi dla włościan. Pomógł mieszkańcom Kopyłowa utworzyć spółdzielnię i otworzył we wsi oddział bankowy. Gdy w 1910 roku von Meck sprzedał majątek, ponad trzydziestu młodych kopyłowian pojechało za nim, by pracować w jego przedsiębiorstwach. Życie barona zakończyło się tragicznie: w 1929 roku został rozstrzelany przez organy sowieckie.
Budynek i park
Pierwszy dom wzniesiono w 1888 roku w stylu „letniskowego modernu”: drewniany, z bali, na ceglanym cokole, z wieżyczkami, szczytami, wykuszami, dużym tarasem i zewnętrznymi schodami na drugie piętro. W 1898 roku spłonął. Na przełomie XIX i XX wieku wzniesiono nowy budynek w tym samym stylu – piętrowy, z mansardą, rzeźbionym tarasem i wieżyczkami krytymi metalową dachówką. To właśnie ten budynek widzimy dzisiaj.
Wokół założono park krajobrazowy o powierzchni 9 hektarów. Niewykluczone, że projektował go znany ogrodnik Georg Kuphaldt lub jego uczeń. W parku znajdowały się ujeżdżalnia, domki letnie dla dzieci, pawilon, altany, fontanna, staw z łabędziami, rożarium oraz teatr letni, w którym organizowano wieczory muzyczne i przedstawienia. Świerki i lipy do alei wwożono wołami w drewnianych beczkach. Do folwarku należały obora, mleczarnia, młyn, wieża ciśnień i stadnina koni.
W 1889 i 1890 roku w majątku gościł Piotr Czajkowski, o czym wspomina w listach. Dla Kopyłowa jest to najbardziej znana karta historii.
Co stało się z dworem
Po 1917 roku majątek znacjonalizowano. W budynku znajdowała się szkoła agronomiczna, podczas II wojny światowej — niemiecki sztab, w latach 1943–1945 — szpital wojskowy, potem szpital rejonowy, od 1954 do 1973 roku — szkoła, a następnie filia szkoły muzycznej i rada wiejska. Na ścianie wciąż widać radzieckie hasło o „pracy ideologicznej”. W parku przy domu pojawił się pomnik Nieznanego Żołnierza, w latach 60. — stadion wiejski.
Budynek wpisano do Państwowego rejestru zabytków architektury o znaczeniu narodowym, ale jest w stanie awaryjnym. Jeszcze pod koniec lat 90., według słów mieszkańców, budowla wyglądała przyzwoicie. Przed Euro 2012 planowano odrestaurować siedzibę z salonem muzycznym Czajkowskiego, teatrem i hotelem, ale projekt pozostał tylko na papierze.
Co ocalało i jak dojechać
W parku zachowały się aleje świerkowa i lipowa, stare drzewa, resztki fontanny, staw dworski, ruiny farmy mlecznej oraz wieży ciśnień. Kopyłów leży przy trasie Kijów — Żytomierz (M-06), około 50 km od Kijowa, niedaleko Makarowa.
Wskazówka
Budynek grozi zawaleniem — oglądaj go wyłącznie z zewnątrz i nie wchodź do środka. Najpiękniej w parku jest w maju, gdy kwitną lipy i otwierają się aleje, oraz w październiku. Więcej o regionie — w artykule o Kijowskim Polesiu.
