Muzeum-dworek rodziny Rylskich stoi we wsi Romanówka gminy Kwitniewa w rejonie żytomierskim, na prawym brzegu rzeki Unawa. Tutaj spędził dzieciństwo i młodość poeta Maksym Rylski (1895–1964), a jego ojciec Tadeusz Rylski przez ponad trzydzieści lat uczył i bronił miejscowych chłopów. Muzeum działa jako filia Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego.
Romanówkę łatwo pomylić z Romanowem — to różne miejscowości. Romanówka do końca XIX wieku również miała status miasteczka i nazywała się Romanowem, ale teraz jest to niewielka wieś.
Rodzina Rylskich w Romanówce
W 1844 roku Romanówkę kupił Teodor Rylski, potem majątek odziedziczył jego syn Rozesław. W 1870 roku w majątku ojca osiedlił się Tadeusz Rozesławowicz Rylski i mieszkał tu 32 lata. Był honorowym sędzią pokoju, często występował jako adwokat chłopów i nigdy nie toczył sporów sądowych z sąsiadami. W 1878 roku Tadeusz Rylski ożenił się z romanowską chłopką Melanią Czupryną i otworzył w swoim domu szkołę.
Był dobrym agronomem: razem z chłopami dostarczał chleb aż do Królewca bez pośredników i pomógł gminie tanio kupić ziemię od sąsiedniego pana. Sąsiedzi-ziemianie donosili na niego do gubernatora z powodu „zbyt przyjaznych” relacji z chłopami. Zmarł Tadeusz Rylski w 1902 roku. Został pochowany na cmentarzu, ziemię pod który sam podarował gminie — kiedyś była to część rodzinnego parku.
Sprawę ojca kontynuowali synowie: najstarszy Iwan, później tłumacz, i średni Bohdan uczyli w jego szkole. W Romanówce dorastał także najmłodszy, Maksym. Na początku lat 20. XX wieku również uczył w szkole ojca, a potem stał się jednym z najsłynniejszych ukraińskich poetów i tłumaczy.
W dworku bywali historyk Wołodymyr Antonowycz, kompozytor Mykoła Łysenko, etnograf Mychajło Szczerbakowski, a w 1909 roku gościł tu Wołodymyr Wynnyczenko.
Co w muzeum
Ekspozycja zajmuje cztery sale w domu należącym do rodziny Rylskich. Później działała w nim wiejska szkoła, w której w latach 1921–1923 wykładał Maksym Rylski. Muzealny pokój przy szkole otwarto w 1965 roku, a gdy szkoła przeniosła się do nowego budynku, dom przekształcono w literacko-memorialne muzeum. Dla zwiedzających otwarto je w 1991 roku, w 1994 roku odrestaurowano, a w 1995 roku obchodzono tu stulecie poety.
W salach znajdują się materiały o rodzicach i rodzinie poety, rzeczy związane z jego życiem w Romanówce, dokumenty, książki, fotografie i przedmioty osobiste, które opowiadają o jego twórczości, działalności społecznej i zainteresowaniach. Muzeum prowadzi wycieczki dla uczniów i studentów, a w sali widowiskowej odbywają się spotkania twórcze.
W centrum wsi, przy muzeum, w 1970 roku ustawiono popiersie Maksyma Rylskiego autorstwa rzeźbiarza O. Kowalowa i architekta A. Ihnaszenki.
Romanowska wiosna
Co roku, gdy kwitnie bez, w Romanówce odbywa się literacko-artystyczne święto „Romanowska wiosna”. Pierwsze czytania zorganizowano w 1977 roku, a w następnym roku dołączył do nich syn poety Bohdan Rylski. Na święto przyjeżdżali Lina Kostenko, Pawło Mowczan, Dmytro Pawłyczko i inni pisarze.
W pobliżu
Na północno-wschodnim obrzeżu Romanówki, w uroczysku Poricza, archeolodzy zbadali osadę późnej kultury trypolskiej (około 3100–2500 lat p.n.e.), a wokół wsi zachowało się wiele kurhanów.
Jak dojechać
Romanówka leży 3 km na północ od przystanku kolejowego Czerniawka na wschodzie rejonu żytomierskiego. Adres muzeum: Muzealny zaułek 2. Według danych muzeum, jest czynne od 10:00 do 18:00, z wyjątkiem niedzieli i poniedziałku, a w ostatnią sobotę miesiąca wstęp dla rodzin jest bezpłatny. Przed wyjazdem warto sprawdzić harmonogram. Inne miejsca w pobliżu — w artykule o rejonie żytomierskim.
