Na Polesiu, krainie lasów i bagien, jest bardzo dużo źródeł. Przy niektórych od dawna stawiano kaplice, do nich chodzono w procesjach, a wodę uważano za leczniczą. Najwięcej ludzi przyjeżdża do takich źródeł na Święto Jordanu, 6 stycznia, gdy święci się wodę, ale i w każdy zimowy dzień jest tu cicho i pięknie: para nad wodą, szron na sosnach, ślady na śniegu do kaplicy.
Zebraliśmy święte źródła z naszego przewodnika oraz kilka innych znanych miejsc Polesia. Na stronie każdego z nich znajduje się historia, współrzędne i przycisk trasy.
Kypiacze koło Czopowicz
Najbardziej znane święte źródło Żytomierszczyzny — Kypiacze w lesie na prawym brzegu Irszy, około 5 km od Czopowicz w rejonie korosteńskim. Nazwę tłumaczy podanie: w 1911 roku woda nagle zaczęła wrzeć, jakby się gotowała, a w źródle, według kościelnej tradycji, pojawił się obraz Ikony Matki Bożej Kazańskiej. Miejscowi mówią, że źródło nie zamarza nawet podczas silnych mrozów.
Niedługo potem przy źródle powstał klasztor. W czasach radzieckich został zniszczony, a źródło zasypano kamieniami, ale woda znów się przebiła. Obecnie w uroczysku są dwa klasztory. Przy męskim klasztorze Ikony Matki Bożej Kazańskiej woda tryska ze ściany pod ikoną i jest urządzone kąpielisko, otwarte przez cały rok. 2 km dalej — żeńskie klasztor Ikony Matki Bożej Athoskiej: według danych klasztoru, źródło wypływa spod ołtarza cerkwi Cypriana i Justyny, a obok są trzy kąpiele.
Na Święto Jordanu, Trójcę i dzień Ikony Kazańskiej do Kypiacze zjeżdżają się tysiące ludzi. Jeśli chcecie ciszy, jedźcie w dzień powszedni. Z Kijowa — około 130 km trasą na Malin i dalej do Czopowicz, z Żytomierza — około 100 km. Oba klasztory należą do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (MP) i mają swoje zasady: na terenie zabronione jest przebywanie będąc pod wpływem alkoholu i rozebranym po kąpieli, a w żeńskim klasztorze nie wolno fotografować świętości i nabożeństw.
Dzwonkowa studnia w Meżyhirju
Około 8 km od Kijowa, w lesie koło Nowych Petryców, bije spod stoku Dzwonkowa studnia. Kiedyś należała do Meżyhirsko-Spaso-Przemienieńskiego klasztoru — głównej świętości Wojska Zaporoskiego, gdzie starzy Kozacy spędzali ostatnie lata życia. Według podania, mnisi postawili nad źródłem kaplicę z dzwoneczkami, a strumień wody uderzał w nie tak, że nad uroczyskiem rozlegał się dzwon.
Klasztor wysadzono w 1934 roku, a źródło ocalało. Od 2000 roku jest to hydrologiczny pomnik przyrody. Przy studni urządzone jest miejsce wypływu wody i miejsce odpoczynku, a po wodę przyjeżdżają tu także kijowianie. Obok są brzegi Morza Kijowskiego, więc zimą to wygodny, niedługi spacer lasem.
Źródła, gdzie kąpią się na Święto Jordanu
Niektóre źródła trafiają do oficjalnych wykazów miejsc do kąpieli wodnych na święto Jordanu, które co roku sporządzają społeczności lokalne i Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych (DSNS). W obwodzie rówieńskim w 2022 roku na takim wykazie było źródło Świętych Piotra i Pawła przy ulicy Nadbrzeżnej w miejscowości Karpilówka. Na Wołyniu w 2020 roku spośród 23 przygotowanych miejsc było źródło „Krynica” w miejscowości Bajów w rejonie łuckim. Czy są one na listach w tym roku, sprawdzajcie w wykazach, które społeczności publikują pod koniec grudnia. Kąpać się warto tylko tam, gdzie dyżurują ratownicy i medycy, oraz wchodzić do wody zgodnie z zaleceniami lekarzy, o których piszemy poniżej.
Kryniczne w Parku Mezyńskim
Na północy obwodu czernihowskiego, w Mezyńskim Parku Narodowym, znajduje się rejon Kryniczne ze źródłami nad Desną. To nie jest źródło przykościelne, lecz naturalne, ale miejsce bardzo malownicze: kredowe urwiska, stare lasy grabowo-dębowe i szeroka dolina Desny. Mezyn leży blisko granicy z Rosją, a przygraniczne społeczności obwodu czernihowskiego są ostrzeliwane, więc przed wyjazdem koniecznie sprawdźcie wiadomości ze społeczności i nie jedźcie bez potrzeby.
Święta Góra Grabarka
Po tamtej stronie Bugu, koło Milejczyc na Podlasiu, znajduje się Święta Góra Grabarka, najważniejsze miejsce pielgrzymek prawosławnych w Polsce. Wzgórze z drewnianym kościołem Przemienienia Pańskiego pokryte jest tysiącami krzyży, które przynoszą pielgrzymi, a u podnóża bije źródło, któremu przypisuje się leczniczą moc. Najwięcej ludzi jest tu w święto Przemienienia w sierpniu, zimą zaś góra jest cicha i zaśnieżona. Szczegóły — w artykule „Polskie Polesie: co zobaczyć za Bugiem”.
Jak zachowywać się przy źródle
- Większość świętych źródeł znajduje się na terenie klasztorów lub przy kaplicach. Ubierajcie się skromnie: kobiety — spódnica i chusta, mężczyźni — długie spodnie, w kaplicy zdejmujcie czapkę.
- Nabierajcie wodę do własnego czystego naczynia i nie myjcie naczyń, rąk ani nóg bezpośrednio w źródle.
- Do kąpieli wchodźcie tylko według zasad ustalonych przez klasztor i po kąpieli od razu się ubierajcie.
- Fotografujcie z zewnątrz, a w świątyniach i podczas nabożeństw — tylko za zgodą.
- Nie zostawiajcie śmieci i pustych butelek: w święte dni przy źródłach zbierają się tysiące ludzi.
- Zimą ścieżki do źródeł i schody do kąpielisk obmarzają. Zabierzcie buty z protektorem, a dzieci trzymajcie za rękę.
Czy można pić wodę ze źródła
Świętość wody to kwestia wiary, a jej bezpieczeństwo — kwestia chemii i mikrobiologii. Źródła rzadko są regularnie badane, a skład wody może się zmieniać: po ulewach, odwilży czy powodzi do niej dostają się zanieczyszczenia spłukiwane z powierzchni. Dlatego:
- Pijcie trochę i nie traktujcie wody ze źródła jako codziennej wody pitnej, dopóki nie znacie jej składu.
- Szukajcie przy źródle tabliczki z wynikami analizy lub zapytajcie o nią w klasztorze lub wspólnocie. Analizę wody można też zamówić samodzielnie w wojewódzkim centrum laboratoryjnym.
- Dla małych dzieci, kobiet w ciąży oraz osób z chorobami nerek i żołądka lepiej jest przegotować wodę ze źródła niezweryfikowanego.
- Nawet bardzo czysta woda nie zawsze jest korzystna w dużych ilościach. Na przykład o wodzie z Kipiaczego wiadomo, że jest wyjątkowo miękka i specjaliści nie zalecają jej stałego i obfitego spożywania.
Kąpiel w źródle zimą niesie te same ryzyka co kąpiel w przeręblu: osoby z chorobami serca, naczyń i płuc, kobiety w ciąży oraz małe dzieci nie powinny się zanurzać. Nabranie wody i modlitwa przy kapliczce są możliwe bez kąpieli — i właśnie tak postępuje większość pielgrzymów.
