Nosówka — miasto nad rzeką Nosiwoczka w rejonie niżynskim, z populacją około 13 tysięcy mieszkańców. Leży na linii kolejowej Kijów — Niżyn, mniej więcej w połowie drogi między Niżynem a Kozielcem. Nosówka ma kronikarską historię, kozacką przeszłość i jeden z najstarszych murowanych kościołów w regionie, a także słynie z hartanaczki — kaszy gotowanej wspólnie.
Od kronikarskiego Nosowa
Starożytna rusińska osada Nosów na Rudzie jest wspomniana w kronice ipatiewskiej w roku 1147. Należała do księstwa czernihowskiego, w połowie XIV wieku przeszła pod Litwę, a po unii lubelskiej — do Rzeczypospolitej. Od lat 30. XVII wieku Nosówką władał magnat Adam Kisiel, późniejszy wojewoda kijowski: król podarował mu starostwo nosowskie za odwagę w wojnie smoleńskiej.
Mieszkańcy Nosówki brali udział w powstaniach Pawluka w 1637 roku i Ostrianina w 1638 roku. Od 1649 roku miasteczko stało się centrum sotni niżyńskiej, a później kijowskiego pułku. Przeszło wiele nieszczęść: w 1652 roku dżuma zdziesiątkowała niemal całą ludność, a w 1662 i 1679 roku Nosówkę spalili tatarskie wojska krymskie.
W 1719 roku kozacy nosowscy zbuntowali się przeciwko sotnikowi, którego starszyzna wyznaczyła bez ich zgody. Zniszczyli uniwersał hetmański i złamali chorągiew sotnika. Powstanie zostało brutalnie stłumione, a 30 kozaków w kajdanach zesłano na Syberię. W XVIII wieku część ziem należała tu do Rozumowskich, w tym matki hetmana Natalii Demianowny.
Co zobaczyć
Główną atrakcją architektoniczną jest murowany kościół Trójcy Świętej z 1765 roku. Pod koniec XIX wieku w Nosówce stały jeszcze murowane świątynie: św. Mikołaja (1834) i Zmartwychwstania (1891) oraz drewniane: Wniebowzięcia i Przemienienia. W XVII–XVIII wieku w miasteczku działało pięć szkół kozackich.
W 1861 roku przez Nosówkę przejeżdżał kondukt pogrzebowy z ciałem Tarasa Szewczenki w drodze z Petersburga do Kaniewa. Na pamiątkę tego wydarzenia ustawiono popiersie poety przed dworcem i na podwórzu kobzara Wasylia Nieczepy. Dwóch mieszkańców Nosówki, Szawulko i Nazarenko, było członkami Ukraińskiej Rady Centralnej.
Hartanaczka
W Nosówce promuje się hartanaczkę — potrawę z Czernihowszczyzny, gotowaną w dużym kotle nad ogniskiem, by miała smak „z dymkiem”. Dodaje się do niej mięso, ziemniaki, kaszę jaglaną i zieleninę, więc może być zarówno pierwszym daniem, jak i dodatkiem. Gotuje ją kilka osób razem, „w grupie” — stąd nazwa. Kaszę tę nazywa się też kozackim kuleszem.
Herb i flaga
Współczesny herb Nosówki zatwierdzono w 2019 roku: tarcza w malinowej bordiurze wpisana jest w złoty kartusz z kiściami kaliny, liśćmi dębu i kłosami pszenicy — symbolami rodu, siły i dostatku. Poprzedni herb z 1997 roku miał na niebieskim polu krzyż na półksiężycu. Flaga Nosówki składa się z dwóch równych poziomych pasów — zielonego i żółtego.
Jak dojechać
Nosówka leży na linii kolejowej Kijów — Niżyn, pociągi podmiejskie kursują z Kijowa i Niżyna. Samochodem z Kijowa — około 120 km, z Czernihowa — około 100 km. Podróż można wygodnie połączyć z Niżynem lub Kozelcem.
