Borzna — miasto nad rzeką Borzencą w rejonie Niżyńskim, 104 km na południowy wschód od Czernihowa, z populacją około 9,5 tysiąca mieszkańców. Kiedyś było to miasto pułkowe i sotenne, a potem miasto powiatowe. Borzna nie należy do dużych ośrodków turystycznych, ale w drodze do Baturyna warto tu zajrzeć: rozegrała się tu jedna z najtragiczniejszych kart Ruiny, a w pobliżu żył i jest pochowany Pantelejmon Kuliś.
Nazwa i starożytność
Najpowszechniejsza wersja łączy nazwę miasta z rzekami Borzna i Borzenka, a ich nazwy – ze starym słowem „borzyna”, czyli wartki nurt. Ludzie mieszkali tu od dawna: archeolodzy znaleźli scytyjskie kurhany z V wieku p.n.e., ślady osad czerńachowskich, rzymskie monety i grodzisko z czasów Rusi, zniszczone w 1239 roku.
Prawo magdeburskie i kozaczyzna
Na mocy rozejmu deulinskiego z 1618 roku Borzna przeszła do Rzeczypospolitej. W 1634 roku miasto otrzymało prawo magdeburskie i herb. Miejscowe slobody buntowały się tak gwałtownie, że polny hetman Mikołaj Potocki nazwał je „szkołą buntów”. W maju 1648 roku Kozacy Chmielnickiego wyzwolili Borznę, a w tym samym roku utworzono tu pułk borzniański pod dowództwem Piotra Zabioły. Wkrótce pułk został rozwiązany, a Borzna stała się sotennym miasteczkiem najpierw Czernihowskiego, a potem Niżyńskiego pułku.
Najtragiczniejsze wydarzenie w historii miasta miało miejsce w 1663 roku. Po Czarnej radzie nowy hetman Iwan Brjuchowiecki rozkazał stracić w Borznie swoich rywali w walce o buławę – hetmana nominowanego Jakima Somkę i pułkownika niżyńskiego Wasylia Zołotarenkę.
Najbardziej ukraińskojęzyczne miasto Lewobrzeża
Według spisu ludności z 2001 roku 97,8 procent mieszkańców Borzny uznało język ukraiński za język ojczysty. To najwyższy wskaźnik wśród miast obwodu czernihowskiego i całego Lewobrzeża. W 1861 roku przez Borznę przebiegała ostatnia droga Tarasa Szewczenki z Petersburga do Kaniewa, o czym przypomina tablica pamiątkowa. Na początku pełnoskalowej inwazji, od 25 lutego do 30 marca 2022 roku, miasto było okupowane.
Chutor Motroniwka i pustelnia Hannina
Na obrzeżach Borzny, na chacie Motroniwka, działa obwodowe historyczno-memorialne muzeum-rezerwat „Hannina pustelnia”. Mieszkali tu pisarz, historyk i tłumacz Biblii Pantelejmon Kuliś oraz jego żona, pisarka Hanna Barwinok. Oboje są pochowani na chacie. Muzeum prezentuje dworek, rzeczy osobiste i książki małżeństwa, a obok stoi kaplica.
W samym mieście działają artystyczno-memorialne muzeum „Dworek ludowego artysty Ukrainy Ołeksandra Sajenka” oraz ludowe muzeum historyczno-krajoznawcze. W centrum zachowały się stare cerkwie Bożonarodzeniowa i św. Mikołaja. Co jesień w Borznie odbywa się liczny Jarmark Pokrowski.
Herb i flaga
Herb Borzny kopiuje historyczny znak, który miasto otrzymało wraz z prawem magdeburskim w 1634 roku: na czerwonym polu złoty rycerski krzyż nad srebrnym półksiężycem rogami do góry. Krzyż symbolizuje wiarę i gotowość do obrony ojczystej ziemi, odwrócony półksiężyc — zwycięstwo nad najeźdźcami. Flaga — kwadratowe czerwone płótno z tym samym krzyżem i półksiężycem.
Jak dojechać
Borzna leży 2 km od drogi Kippij — Bacziwsk oraz 12 km od stacji kolejowej Doch na linii Bachmacz — Homel. Autobusy kursują z Czernihowa, Niżyna i Bachmacza. Podróż można wygodnie połączyć z Baturynem i pomnikiem „Pamięci bohaterów Krut”.
