Kościół św. Andrzeja Apostoła — barokowa świątynia franciszkanów reformowanych przy ulicy Reformackiej w Chełmie, na zachód od góry z katedrą Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Od 2009 roku jest sanktuarium św. Antoniego Padewskiego, dlatego w mieście często tak go nazywają. Zbudowany w latach 1737–1750 według projektu Paola Fontany, kościół w swojej historii był zarówno cerkwią prawosławną, jak i ewangelicką kirchą.
Fundacja Wolskich
Fundatorami świątyni byli Andrzej Wolski i jego żona Marianna z Radzimińskich — ci sami mecenasowie, którzy później sfinansowali kościół Rozesłania Apostołów. Projekt zamówiono u Paola Antonio Fontani, Włocha z pochodzenia, nadwornego architekta książąt Sanguszków, który wiele budował na Wołyniu i Lubelszczyźnie. W Chełmie według jego koncepcji powstały trzy świątynie, w tym katedra na Wzgórzu Katedralnym. Kościół św. Andrzeja poświęcono w 1750 roku; obok stoi klasztor reformatorów.
Kościół, kircha i znowu kościół
Po powstaniu styczniowym w 1863 roku władze rosyjskie zamknęły wiele katolickich klasztorów, a w 1864 roku zlikwidowano chełmski klasztor reformatorów. Kościół został ograbiony, a następnie przekształcony w cerkiew prawosławną św. Barbary, która działała do 1915 roku. W XX wieku budynek jeszcze kilka razy zmieniał właścicieli: w latach 1915–1918 i 1939–1944 modlili się tu ewangelicy, w okresie międzywojennym był to kościół rzymskokatolicki. W 1944 roku świątynię ostatecznie zwrócono reformatorom. 4 października 2009 roku, w dniu św. Franciszka, lubelski arcybiskup Józef Życiński nadał jej tytuł sanktuarium św. Antoniego Padewskiego.
Wewnątrz
W głównym ołtarzu znajduje się kopia XVIII-wiecznego czczonego obrazu Matki Bożej Leżajskiej z sanktuarium bernardynów w Leżajsku, a w bocznych — obrazy św. Franciszka i św. Antoniego. Nad głównym ołtarzem w oknie jest witraż ze św. Andrzejem, patronem świątyni, a nad wejściem zachowały się freski. Pomimo wszystkich zmian wyznań, kościół zachował barokowy wygląd i po głośniejszym kościele pijarskim przy ulicy Lubelskiej przyciąga ciszą.
Jak dojechać
Kościół stoi przy ulicy Reformackiej 13, niedaleko ulicy Księdza Popeluszki, kilka minut pieszo od centrum Chełma. Chełm leży przy trasie nr 12 Lublin — Dorohusk: od Lublina około 70 km, od przejścia granicznego Dorohusk — Jagodzin na granicy z Wołyniem około 25 km. W pobliżu znajdują się kościół Rozesłania Apostołów i chełmskie kredowe podziemia przy ulicy Lubelskiej, a na wzgórzu — katedra Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, pałac biskupów unickich oraz Wysoka Górka z fundamentami rezydencji Daniela Halickiego. Kościół jest otwarty podczas nabożeństw. Dla obywateli Ukrainy wymagany jest paszport zagraniczny.
