Wieś Piaski niedaleko Żytomierza, w hromadzie Staniszówka rejonu żytomierskiego, po raz pierwszy wspomniana jest w dokumentach już w 1587 roku. To dawna osada, w której obecnie mieszka około 1400 osób. W Piaskach zachowało się kilka ciekawych obiektów architektonicznych, a jednym z najbardziej zauważalnych jest dwór ziemian Kapelistów z XIX wieku.
Historia wsi Piaski
Piaski leżą kilka kilometrów na południowy wschód od Żytomierza. Nazwa wsi pojawia się w akcie z 1 sierpnia 1587 roku: wojewoda brzeski Gabryel Hornostaj skarżył się wówczas na Fryderyka Tyszkiewicza, który spustoszył jego dobra. Świadczy to o tym, że już w XVI wieku istniał tu szlachecki majątek.
Pod koniec XIX wieku we wsi stała drewniana cerkwa świętego Jerzego, a od 1885 roku działała szkoła cerkiewno-parafialna. W 1906 roku Piaski należały do wołosti lewkowskiej w powiecie żytomierskim i liczyły 224 zagrody oraz prawie 1300 mieszkańców. Podczas II wojny światowej, od 1942 roku, wieś znalazła się w granicach nazistowskiej koloni „Hegewald” — aż do lutego 1944 roku.
Mimo zmian XX wieku we wsi nadal można znaleźć ślady dawnych czasów — budowle z epoki późnego ziemskiego władania dworskiego.
Dwór Kapelistów — zabytek XIX wieku
Spośród lokalnych obiektów najwięcej uwagi przyciąga budynek dworski ziemian Kapelistów. Ta XIX-wieczna budowla była rezydencją lokalnego rodu ziemskiego. Majątek dobrze ilustruje strukturę społeczną tamtego okresu: obok chłopskich chat istniały dwory pańskie z budynkami gospodarczymi, domami mieszkalnymi i parkami.
Dziś dwór Kapelistów jest cenny jako świadectwo historii chłopskiej i szlacheckiej Ziemi Żytomierskiej. Nie jest wpisany do państwowego rejestru zabytków, ale jest ważny dla zrozumienia codziennego życia i architektury tamtych czasów w środowisku wiejskim.
Architektura i cechy charakterystyczne
Dla prowincjonalnych majątków XIX wieku typowa była architektura łącząca prostotę z elementami późnego klasyczności: budynek o planie prostokątnym z symetryczną fasadą, zbudowany z lokalnych materiałów.
Obok zazwyczaj stały budynki gospodarcze obsługujące gospodarstwo pańskie, a także sady i parki do wypoczynku właścicieli. Takie majątki były nie tylko miejscem zamieszkania, ale także centrum lokalnego życia gospodarczego.
Stan i wyzwania związane z zachowaniem
Podobnie jak wiele podobnych obiektów na Ukrainie, dwór Kapelistów nie posiada statusu zabytku architektury i nie jest chroniony przez państwo, przez co stopniowo popada w ruinę. Dla społeczności to wyzwanie: z jednej strony — potrzeba zachowania pamięci historycznej, z drugiej — ograniczone zasoby na renowację.
Inne zabytki Piasków
Oprócz dworu Kapelistów we wsi znajduje się cerkwa świętego Jerzego, zbudowana w latach 1913–1914, oraz zabytkowa suszarnia chmielu. Żadna z tych budowli nie została włączona do państwowego rejestru zabytków, ale razem tworzą one historyczne oblicze wsi.
Cerkwa świętego Jerzego, zbudowana w latach 1913–1914.
Dwór ziemian Kapelistów, zbudowany w XIX wieku.
Suszarnia chmielu, której data budowy nie jest znana.
Znaczenie dla dziedzictwa kulturowego
Dwór Kapelistów to świadectwo tego, jak w XIX wieku kształtowały się majątki wiejskie na terenie współczesnej Żytomierzyzny. Przypomina o powiązaniach między panami a chłopami, o sposobie życia, gospodarowania i tradycjach budowlanych tamtych czasów. Zachowanie takich obiektów jest ważne nie tylko dla historyków, lecz także dla społeczności, która pragnie pamiętać o swoich korzeniach.
Zdjęcia: Roman Malenkow, Serhij Szczerbij.
