Stara Czartoria to wieś nad brzegiem rzeki Słucz, wchodząca w skład lubarskiej hromady osiedlowej w rejonie żytomierskim. Według spisu z 2001 roku mieszkało tu 1398 osób. Historia osady jest dawna: po raz pierwszy wzmiankowana jest w Metryce Litewskiej pod 1449 rokiem. Niegdyś Stara i Nowa Czartoria stanowiły jedną całość, ale wraz z pojawieniem się nowego osiedla na przeciwległym brzegu rzeki zaczęto je rozróżniać i dziś są to odrębne miejscowości.
W przeciwieństwie do sąsiedniej Nowej Czartorii, gdzie zachowały się ogromny młyn parowy, pałac rodziny Orżewskich, park oraz cerkiew-grobowiec, Stara Czartoria wygląda znacznie skromniej. W Nowej Czartorii dawni właściciele i mecenasi stworzili monumentalne obiekty architektoniczne XIX i XX wieku, które przyciągają uwagę turystów i badaczy historii Ziemi Żytomierskiej.
Cerkiew Troicka — główny zabytek Starej Czartorii
Głównym zabytkiem wsi jest cerkiew Świętej Trójcy, murowana świątynia z początku XX wieku. Jest to jaskrawy przykład stylu eparchialnego w architekturze sakralnej, powszechnego pod koniec XIX i na początku XX wieku. Podobne budowle spotyka się rzadko; architektonicznie spokrewnioną z nią można nazwać na przykład cerkiew Świętego Jerzego w Kamieńcu Podolskim.
Prawdopodobnie wcześniej w tym miejscu stała drewniana świątynia, wszak parafia istniała tu na długo przed wzniesieniem murowanej cerkwii. Już w 1856 roku przy parafii otwarto szkołę cerkiewno-parafialną, co świadczy o aktywnym życiu wspólnoty w połowie XIX wieku.
Radzieckie zniszczenia i odbudowa
W okresie radzieckim cerkiew uległa znacznym zniszczeniom: zburzono kopuły, krzyże oraz dzwonnicę. Dopiero po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości rozpoczęto częściową odbudowę: dzwonnicę zrekonstruowano z białej cegły silikatowej, co nieco zmieniło pierwotny wygląd zespołu. Mimo strat świątynia prezentuje się dziś zadbano, choć tynk dzwonnicy nadal wymaga uwagi.
Czym ciekawa jest Stara Czartoria
Stara Czartoria to cichy historyczny zakątek Ziemi Żytomierskiej, gdzie spokój wiejskiego krajobrazu nad Słuczą łączy się z pamięcią o minionych wiekach. Cerkiew Troicka ma szczególną wartość jako rzadki przykład stylu eparchialnego wśród wiejskich świątyń regionu, a wycieczkę tu warto połączyć ze zwiedzaniem zabytków sąsiedniej Nowej Czartorii.
