Gigantyczne sumy stawu-chłodzącym Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej to jedna z najsłynniejszych historii zony wstrząsu. Wideo, na których ogromne ryby podpływają do mostu i chwytają kawałki chleba, zbierały miliony wyświetleń. W komentarzach często nazywano je mutantami, łącząc niezwykłe rozmiary z promieniowaniem. W rzeczywistości wyjaśnienie jest znacznie prostsze: sumy miały pod dostatkiem pożywienia i mogły rosnąć bez zagrożenia odłowem.
Staw-chłodziciel
Sztuczny zbiornik wodny stworzono na potrzeby Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Oddano go do eksploatacji w 1976 roku razem z pierwszym blokiem energetycznym. Staw zapewniać chłodzenie systemów oraz sprzętu stacji. Po uruchomieniu trzeciego i czwartego bloku energetycznego zbiornik poszerzono, a jego powierzchnia osiągnęła około 22,9 km².
Nawet po ostatecznym zatrzymaniu Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w 2000 roku staw nadal utrzymywano na wymaganym poziomie. Stację pomp, która dostarczała wodę z Prypeci, wyłączono w maju 2014 roku. Od tego czasu poziom wody zaczął spadać. W 2016 roku zbiornik zaczął dzielić się na osobne jeziora, a z czasem w jego miejscu uformował się nowy ekosystem wodno-błotny.
Dlaczego sumy są takie duże
Sum europejski to jedna z największych ryb słodkowodnych Europy. Jest zdolny do wzrostu przez całe życie, choć z wiekiem tempo wzrostu zwalnia.
Według Denysa Wyszewskiego, kierownika wydziału naukowego Czarnobylskiego Radiowo-Ekologicznego Rezerwatu Biosfery, największe sumy widziano nie tylko w stawie-chłodzicielu, ale także w kanałach doprowadzających Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Pracownicy stacji, przechodząc obok zbiorników po wizycie w stołówce, regularnie dokarmiali ryby chlebem i innymi resztkami jedzenia. Jednocześnie sumów praktycznie nie odławiano.
W takich warunkach rosły do imponujących rozmiarów. Według relacji naukowca okazy odłowione przez niego wraz z japońskimi specjalistami osiągały ponad metr, a niektóre półtora metra długości.
Tak więc gigantyczne rozmiary sumów nie są dowodem mutacji radiacyjnych. Skażenie promieniotwórcze zbiornika i jego wpływ na mieszkańców wód to osobny problem naukowy, który badają specjaliści.
Co z nimi teraz
Po wstrzymaniu dopływu wody z Prypeci poziom stawu zaczął spadać, a zwykłe dla ryb warunki bytowania uległy zmianie. Według Denysa Wyszewskiego ostatnie duże sumy w zbiorniku odławiano około 2018 roku. Po tym czasie prawie ich tam nie obserwowano.
Jednocześnie sumy prawdopodobnie nadal żyją w rzece Prypeć i innych naturalnych zbiornikach wodnych regionu. Ale słynne ryby, które kiedyś podpływały do mostu po poczęstunek, pozostały przede wszystkim częścią historii zony czarnobylskiej.
Wędkarstwo
Łowić ryby w stawie-ochładzaczu oraz w rzekach stacji (strefy) zamkniętej jest zabronione: jest to teren reżimowy, skażony radiaktywnie, a ryba może kumulować radionuklidy. O wędkarstwie nad Prypecią poza strefą — w artykule „Wędkarstwie nad rzeką Prypeć”.
Jak zobaczyć
Staw jest położony obok Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, w najsurowiej chronionej części strefy. W czasie stanu wojennego odwiedziny są ograniczone i możliwe wyłącznie za zezwoleniem oraz w asyście. Więcej o przyrodzie strefy — w artykule „Czarnobylski Rezerwat Biosfery”.
O samym zbiorniku wodnym — jak go zbudowano, po co spuszczono wodę i co tam jest teraz — w artykule Staw-ochładzacz Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
