Kostel Chrystusa Zbawiciela w Podgórzu — dawna cerkiew prawosławnego, a później unickiego klasztoru Przemienienia Pańskiego. Przed II wojną światową wieś nazywała się Spas, i ta nazwa nadal wyjaśnia, skąd pochodzi świątynia. Podgórze to maleńka wieś gminy Chełm, około 8 km na zachód od Chełma, obok Stołpi i jego średniowiecznej wieży. Klasztorna świątynia jest jedną z najstarszych na Chełmszczyźnie, choć współczesny wygląd zyskała w XVII wieku.
Klasztor w Spasie
Męski prawosławny klasztor w Spasie istniał już przed rokiem 1440. Unicki biskup Jakub Susza zapisał legendę, jakoby jego cerkiew została przebudowana z pogańskiej świątyni lub wieży obronnej. Badacze uważają, że w tym może być ziarno prawdy: nawa zbudowana jest z kamienia i rozmiarami przypomina wieżę w Bielawinie koło Chełma, a przed przebudową w XIX wieku miała wysoko położone okna, podobne do strzelnic. Zatem mury mogły powstać już w XII–XIII wieku, a kiedy dokładnie budowla stała się świątynią, nie wiadomo.
Klasztor nie przyjął unii brzeskiej od razu: w 1622 roku został siłą przejęty przez unitów. W drugiej połowie XVII wieku cerkiew przebudowano i wtedy uzyskała obecną formę. Po 1723 roku, gdy zakonników ubyło, klasztor zamknięto, a cerkiew stała się parafialną.
Od cerkwi do kościoła
W 1864 lub 1866 roku świątynia przeszła na prawosławie i została poważnie przebudowana. W odrodzonej Polsce, po ostrych sporach między miejscowymi prawosławnymi a katolikami, przekazano ją katolikom rzymskim; stało się to ostatecznie w 1924 roku i odtąd jest to parafialny kościół.
Budynek barokowy, jednonawowy, z prezbiterium tej samej wysokości oraz dwoma zakrystiami. Narożne ukośne przypory dodano w XVIII wieku. Wewnątrz znajduje się klasycystyczna polichromia z pierwszej połowy XIX wieku, na suficie plafon ze Świętą Trójcą; w głównym ołtarzu duży krzyż i obraz Matki Bożej Częstochowskiej, w bocznych – Chrzest Pański oraz ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem. Obok stoi ceglana dzwonnica z końca XIX – początku XX wieku w stylu rosyjsko-bizantyjskim, a przy wsi – prawosławny cmentarz z końca XVIII wieku.
Jak dojechać
Podgórze leży nieco na południe od drogi nr 12 Chełm – Lublin, około 8 km od centrum Chełma. Najwygodniej połączyć wycieczkę z wieżą w Stołpi, do której jest około półtora kilometra. O zamku Daniela, katedrze i Wysokiej Górce piszemy w artykule o Chełmie. Więcej o regionie – w artykule „Polskie Polesie: co zobaczyć za Bugiem”. Świątynia jest parafialna, więc najpewniej wejść do środka przed niedzielną mszą. To Polska: obywatelom Ukrainy potrzebny jest paszport zagraniczny.
