Kościół św. Jana Chrzciciela w Pawłowie — neogotycka świątynia z czerwonej cegły z wysoką wieżą, zbudowana w latach 1909–1912. Pawłów to największa wieś gminy Rejowiec Fabryczny, około 19 km na zachód od Chełma, a niegdyś było to miasteczko chełmskich biskupów rzymskokatolickich. Parafia tutaj jest jedną z najstarszych w kraju: jej początki sięgają 1421 roku.
Parafia starsza niż miasteczko
W 1421 roku biskup chełmski uposażył kościół w wsi Liszcze, a do tej parafii należało ponad dwadzieścia okolicznych wsi, w tym Kane i Siedliszcze. W drugiej połowie XV wieku na ziemiach Liszcza biskupi, prawdopodobnie Paweł z Grabowa, założyli miasteczko Pawłów, a na przełomie XV–XVI wieku przenieśli parafię tutaj. Drewniany kościół św. Marcina spalili wojska Rakoczego w 1657 roku. Odbudował go kalwin Bogusław Rey, właściciel Rejowca — na mocy wyroku trybunału, jako spłatę zaległej dziesięciny; w 1682 roku świątynię poświęcono ku czci św. Jana Chrzciciela. Następny, również drewniany, postawił w 1744 roku Jan Siła-Nowicki. Przy kościele od 1624 roku działał szpital dla ubogich, była szkoła parafialna.
Kościół Schillera i Dila
Pozwolenia na nową murowaną świątynię starano się uzyskać od początku XX wieku, a budowę rozpoczęto dopiero po dekrecie o tolerancji religijnej z 1905 roku. Pierwszy projekt wykonał warszawski architekt Stefan Schiller, ale okazał się zbyt kosztowny, ostateczny projekt sporządził powiatowy architekt Stanisław Dil. Kościół poświęcono w 1912 roku. W czasie I wojny światowej świątynia została poważnie uszkodzona, zawaliła się wieża, ale szybko ją wyremontowano; II wojna światowa jej oszczędziła.
Budynek jest orientowany, jednonawowy, z szerokim transeptem, przyporami i wieżą nad wejściem. Wystrój przeważnie neogotycki. Najcenniejszy obraz — Matka Boska z Dzieciątkiem, prawdopodobnie z XVII wieku, przeniesiony z rozebranego kościoła greckokatolickiego; w 1895 roku został odrestaurowany i przepisany w Moskwie. Są też późnobarokowe obrazy i rzeźby ze starego kościoła, rokokowy krzyż oraz unickie pacyfikały.
Pamięć wsi
Pawłów utracił prawa miejskie w 1870 roku. W 1917 roku, z okazji setnej rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki, postawiono tutaj krzyż i usypano pamiątkowy kopiec. Podczas niemieckiej okupacji rodzina Shajnerów ukrywała Żydów, a Jad Waszem uznał ich za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. 24 czerwca 1944 roku, w odwecie za pomoc partyzantom, Niemcy zbombardowali Pawłów: zginęło co najmniej 15 osób, około 80 zostało rannych. Obecnie we wsi działa izba-muzeum garncarstwa i bednarstwa.
Jak dojechać
Pawłów leży między Lublinem a Chełmem, kilka kilometrów na północ od Rejowca Fabrycznego, dokąd kursują pociągi linii Lublin — Chełm. Stąd zaczyna się turystyczny Szlak Aryjański, a przez wieś prowadzi również „Szlak Stawów Kańskich”. W pobliżu znajdują się grodzisko w Kanie i kościół w Sedliszczu, na drodze do Chełma — wieża w Stołpiu. Więcej o regionie w artykule „Polskie Polesie: co zobaczyć za Bugiem”. Świątynia parafialna, więc najpewniej można wejść do środka przed nabożeństwem. To Polska: obywatelom Ukrainy potrzebny jest paszport zagraniczny.
