Wozwiahli, albo Zwiahił, — staroruskie miasto ziemi bolochowskiej, od którego wywodzi się historia współczesnego Zwiahela. Pozostały po nim dwa grodziska na prawym brzegu Słuczy, na północno-wschodnim obrzeżu miasta. Dziś jest to zabytek archeologiczny: wysokie przylądkowe brzegi z wałami i fosami, z których rozciąga się widok na dolinę rzeki.
Miasto, które spalił król Daniel
Po raz pierwszy Wozwiahli wzmiankowane jest w Księdze Halicko-Wołyńskiej pod rokiem 1256: król Daniel Romanowicz posłał tu swojego tywuna. Miasta bolochowskie starały się pozostać niezależne od książąt, a Wozwiahli nie poddało się. W 1257 roku wojsko Daniela zdobyło miasto szturmem i spaliło je.
Dwa grodziska
Pierwsze grodzisko zajmuje przylądkowy występ prawego brzegu Słuczy o powierzchni około jednego hektara. Od płaskowyżu oddzielają je potężne wał i fosa. Archeolodzy znaleźli tutaj trzy warstwy: osadnictwo kultury miłogradzkiej z I tysiąclecia p.n.e., warstwę słowiańską z IX–X wieku oraz staroruską z XII–XIII wieku, a w niej – domostwa, warsztaty, budynki gospodarcze i obronne. W 1993 roku na grodzisku odkryto unikalny skarb ozdób.
Drugie grodzisko leży 200 metrów niżej wzdłuż rzeki, na przylądku o wysokości 40 metrów. Jest większe — do 2,5 hektara — i oddzielone od płaskowyżu trzema pasami wałów i fos. Nie prowadzono tu wykopalisk, ale znaleziska powierzchniowe datują je na IX–XII wiek. Od wschodu do grodziska przylegało nieumocnione przedmieście o powierzchni około 20 hektarów.
Wykopaliska
Pozostałości grodziska zauważono już w XIX wieku, a szczegółowo zbadano je w latach 70. XX wieku podczas ekspedycji Instytutu Archeologii w składzie M. P. Kuczera, W. A. Krucza i O. P. Moci. Ostatecznie miasto z kronik utożsamili z tymi grodziskami M. P. Kuczer i B. A. Zwizdecki po badaniach rozpoznawczych w 1988 roku.
W 2007 roku, z okazji 750-lecia miasta, ekspedycja Andrzeja Petrauskasa odkopała 100 metrów kwadratowych przy wjeździe na dziedziniec. Znaleziono bransolety, sprzączkę, krzesiwo, kamień do ostrzenia, a także 82 przedmioty związane z dawnymi drużynnikami ruskimi: noże, groty strzał, pierścienie kolczugi. W 2017 roku w Zwiahelu odbyła się konferencja z okazji 760-lecia pierwszej wzmianki o Wozwiahli.
Porada
Grodziska nie są muzeum na wolnym powietrzu: nie ma tu ogrodzeń ani tablic, tylko wały, fosy i stromy brzeg. Załóż wygodne obuwie i bądź ostrożny na zboczach. Zwiedzanie grodzisk warto połączyć z ruinami zamku zwiahelskiego i muzeum Lesi Ukrainki w centrum miasta.
Jak dojechać
Grodziska leżą na północno-wschodnim obrzeżu Zwiahela, na prawym brzegu Słuczy. Do Zwiahela kursują pociągi i autobusy z Żytomierza, Równego i Kijowa. Więcej o mieście w artykułach o Zwiahelu, zamku zwiahelskim i rejonie zwiahelskim.
