Na Żytomierszczyźnie zachowało się niewiele murowanych zamków: po twierdzach książąt Ostrogskich i starostów litewskich pozostały głównie wały, wzgórza zamkowe i ruiny. Za to region jest bogaty w pałace i dwory XVIII–XIX wieku — rezydencje Tereszczenków, Hańskich, Mazarakich, Kornickich, — część z nich do dziś zdobi wsie nad Teterowem, Słuczą i Hujwą. Zebraliśmy je w jeden wybór z linkami do szczegółowych artykułów.
Muzea i rezerwaty zmieniają godziny otwarcia, a w wielu pałacach obecnie są szkoły lub szpitale — zwiedza się je z zewnątrz. Przed wyjazdem sprawdzajcie warunki zwiedzania na stronach muzeów i społeczności lokalnych.
Zamki i twierdze
Zamek Radomyśl w Radomyślu powstał na miejscu starożytnej papierni nad Miką i Teterowem. Dziś jest to muzeum z kolekcją ikon i sztuki ludowej, jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji regionu (zimowe zdjęcia).
Klasztor bosych karmelitów w Berdyczowie to prawdziwa twierdza z bastionami nad Hnyłopiatem, której historia zaczęła się w 1627 roku. Czci się tu Berdyczowską ikonę Matki Bożej, a pod świątynią znajduje się dolny kościół.
W Zwiahlu nad Słuczą zachowały się pozostałości zamku, a w Żytomierzu — Wzgórze Zamkowe nad Kamionką, z którego według legendy powstało miasto. Zamek książąt Ostrogskich stał też w Luborzu — dawnym Lubarcie.
Pałace Tereszczenków
Rodzina cukrowników Tereszczenków pozostawiła na Żytomierszczyźnie kilka rezydencji. Najsłynniejszy to pałac Berżyńskich-Tereszczenków w Andruszówce nad Hujwą, z parkiem i łabędziami. W Czerwonym stoi pałac Tereszczenków w stylu neogotyckim, owiany legendami. W Denyszach nad Teterowem pozostały ruiny pałacu wśród skał, a w Turczynówce — pałac Tereszczenków-Uwarowów w dużym parku majątkowym.
Rezydencje Berdyczowszczyzny
Południe obwodu wokół Berdyczowa to najbogatszy rejon w rezydencje. W Werchni znajduje się pałac Ganskich, gdzie gościł Honoré de Balzac; obecnie mieści się tam muzeum pisarza. W Rajhorodku pośród starego parku stoi willa Mazaraki w stylu toskańskim, w Iwankowcach – majątek Żurowskich z kościołem i maneżem, a w Halczynie – rezydencja, gdzie urodził się Michał Czajkowski, znany jako Sadik-pasza.
Na granicy z obwodem winnickim – pałac Kornickich w Rohaczach – neoklasycystyczny majątek z dala od turystycznych szlaków. W Wołycy pałac Raciborowskich cudem przetrwał i stał się wiejską szkołą.
Rezydencje nad Teterewem i Słuczą
W Zwiahelu nad Słuczą stoi pałac Meńcewa – żółty dom z wielokątną wieżą, przypominający niewielki zamek. W Choroszewie nad Irszą zachował się park „Goroszkowskie zamczysko”, w Kmytowie – rezydencja Sumowskich, a w Malinie – park Mykluchy-Maklaja, dawny majątek rodziny podróżnika.
Zapomniane majątki
Niektóre rezydencje znikają na oczach. W Browkach Pierwszych jeszcze dwie dekady temu pałac Sczibor-Rylskich miał dach i okna, a teraz to ruiny. Po luksusowym pałacu Pruszyńskich w Wilszy nad Słuczą pozostały tylko opowieści i stare fotografie. Do takich miejsc przyjeżdża się dla atmosfery, ale wchodzić do wnętrza ruin jest niebezpiecznie.
Jak połączyć w podróży
- Żytomierz i Teterew: Góra Zamkowa, Denysze i Turchynówka – dzień samochodem.
- Berdyczowszczyzna: klasztor karmelitów, Iwankowce, Halczyn, Werchnia i Rajhorodek.
- Andruszówka i Czerwone: dwa pałace Tereszczenków oddalone o kilkadziesiąt kilometrów.
- Zachód obwodu: Zwiahel z zamkiem i pałacem Meńcewa, dalej Lubar i Miropol nad Słuczą.
- Wschód: Radomyśl z zamkiem-muzeum w drodze z Kijowa.
Sąsiednie twierdze – w zestawieniach Zamki i pałace obwodu rówieńskiego oraz Zamki i pałace Wołynia.
Częste pytania
Jakie pałace Żytomierszczyzny można zwiedzać wewnątrz?
Otwarte dla zwiedzających zamek Radomyśl, muzeum Balzaka w Werchowni oraz klasztor karmelitów w Berdyczowie. Inne pałace ogląda się przeważnie z zewnątrz.
Co zobaczyć w jeden dzień z Żytomierza?
Berdyczów z klasztorem i dworkami wokół niego lub Andrusziwkę z Czerwonym.
Czy na Żytomierszczyźnie zachowały się średniowieczne zamki?
Prawie nie: pozostały wały, wzgórza zamkowe i fragmenty murów, jak w Zwiahelu i Żytomierzu.
