Kościół św. Rocha w Czułczycach — murowana świątynia, zbudowana w 1905 roku jako prawosławna cerkiew św. Aleksego. Wieś leży w gminie Sawin powiatu chełmskiego, około 10 km na północ od Chełma, przy drodze wojewódzkiej nr 812 do Włodawy. Świątynia jest wpisana do rejestru zabytków, a w samych Czułczycach zachowały się jeszcze drewniany kościół na cmentarzu, stary unicko-prawosławny cmentarz oraz średniowieczne zamczysko.
Dwie parafie jednej wsi
Parafia katolicka w Czułczycach jest wzmiankowana w 1513 roku. Przez setki lat miała siedzibę w drewnianym kościele Wszystkich Świętych w przysiółku, 900 metrów od obecnej świątyni. Obok działała także parafia unicka, którą w 1875 roku zastąpiono prawosławną; do 1945 roku w Czułczycach mieszkało około tysiąca prawosławnych.
Nową murowaną cerkiew św. Aleksego zbudował w 1905 roku moskiewski kupiec Jan Kowalewski z inicjatywy Bractwa Święto-Bogurodzicy w Chełmie, na miejscu unickiego kościoła z 1788 roku. W okresie międzywojennym świątynia czasami przechodziła tymczasowo do katolików, czasem służyła jako filia parafii prawosławnej w Chełmie. Po wysiedleniu prawosławnych Ukraińców do ZSRR 2 sierpnia 1945 roku starostwo chełmskie przekazało cerkiew rzymskokatolikom, którzy nadali jej obecne wezwanie św. Rocha. W 1947 roku przeniesiono tu także siedzibę parafii.
Co w środku
Budynek jednonawowy, z wieżą na fasadzie. Część wyposażenia przeniesiono ze starego parafialnego kościoła. Główny ołtarz rokokowy, prawdopodobnie dzieło Michała Filewicza z końca XVIII wieku, z obrazami św. Rocha i Matki Bożej Częstochowskiej. Ołtarze boczne Serca Jezusowego i św. Józefa wyrzeźbił po wojnie ludowy rzeźbiarz z Biłgoraja. Rokokowa jest także ambona, chrzcielnica pochodzi z wczesnego baroku, a w zakrystii przechowywane są dwie monstrancje z XVIII wieku. Odpust ku czci św. Rocha odbywa się co roku w niedzielę po 16 sierpnia.
Zamczysko nad Uherką
W Czułczycach-Kolonii, na podmokłych łąkach nad rzeką Uherką, zachowało się zamczysko: ziemny pagórek o wymiarach około 30 na 35 metrów, otoczony fosą o głębokości do 3,5 metra. W XIV–XV wieku stał tu niewielki zamek, opuszczony prawdopodobnie już w XVI wieku. Zabytek jest wpisany do rejestru. W Czułczycach urodził się Michał Kunycki, biskup pomocniczy krakowski i dyplomata Rzeczypospolitej przy Stolicy Apostolskiej.
Jak dojechać
Z Chełma do Czułczyc jest około 10 km drogą nr 812 w kierunku Włodawy; dalej na północ, za 6 km, znajduje się kościół w Sawinie. Po drodze można wstąpić do rezerwatu Bagno Serebryskie na północno-wschodnich obrzeżach Chełma. Więcej o regionie w artykule „Polskie Polesie: co zobaczyć za Bugiem”. Świątynia jest parafialna, więc najpewniej wejść do środka przed nabożeństwem. To Polska: obywatelom Ukrainy potrzebny jest paszport zagraniczny.
