Hrubieszów leży w południowo-wschodniej Polsce, nad Huczwą, dopływem Bugu, w środku Kotliny Hrubieszowskiej na Wyżynie Wołyńskiej. To siedziba powiatu hrubieszowskiego, blisko granicy z Ukrainą. Mieszka tu nieco ponad 15 tysięcy osób. Miasto stoi na czarnoziemach, a w XIX wieku związał się z nim Stanisław Staszic, który kupił tutejsze dobra i założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie.

Województwolubelskie
Powiathrubieszowski (Hrubieszów jest jego siedzibą)
Gminamiejska Hrubieszów; gmina wiejska Hrubieszów otacza miasto, ale jest odrębną jednostką
Ludność15 422 (31 grudnia 2025, dane GUS)
Powierzchnia33,03 km²
Wysokość178–224 m n.p.m.
Pierwsza wzmiankapołowa XIII wieku (1255)
Prawa miejskie29 września 1400 roku

Od stanicy myśliwskiej do miasta pogranicza

Latopis halicko-wołyński pod rokiem 1255 wspomina księcia Daniela Romanowicza, który polował na dziki w okolicy osady. Po przyłączeniu Rusi Czerwonej do Polski w 1366 roku Hrubieszów znalazł się w granicach królestwa. W 1388 roku Władysław Jagiełło nadał go księciu mazowieckiemu Ziemowitowi IV, a 29 września 1400 roku ten sam król nadał miastu prawa magdeburskie. Jagiełło bywał potem w tutejszym zamku, między innymi w 1411, 1413 i 1430 roku; zamek, prawdopodobnie drewniany, postawiono pod koniec XIV wieku jako siedzibę starosty, a w 1661 roku został zniszczony.

Po pierwszym rozbiorze, w 1772 roku, miasto trafiło do zaboru austriackiego, a w 1815 roku do Królestwa Polskiego pod panowaniem Rosji. W 1800 roku Stanisław Staszic kupił wsie dawnego starostwa hrubieszowskiego i założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, uznawane za pierwszą w Europie organizację przedspółdzielczą; według różnych źródeł powstało w 1812 lub w 1816 roku, a działało do 1945 roku. W Hrubieszowie urodził się 20 sierpnia 1847 roku Bolesław Prus. W latach 1903–1906 zbudowano koszary dla 7. Pułku Ułanów Oliwiopolskich, a w sierpniu 1920 roku w okolicy toczyły się walki wojny polsko-bolszewickiej.

Hrubieszów miał liczną społeczność żydowską: 709 osób w 1765 roku i 5352 w 1897 roku. Latem 1942 roku większość mieszkańców getta wywieziono do obozu zagłady w Sobiborze. Niemcy zajęli miasto 14 września 1939 roku; 26 sierpnia 1944 roku pod Hrubieszowem rozbito oddziały Armii Krajowej.

Co zobaczyć w centrum

Rynek w Hrubieszowie
Rynek w Hrubieszowie. Fot.: Bartek z Polski, CC0

Dwór Du Chateau, wzniesiony w 1791 roku na miejscu dawnego zamku, to murowany, parterowy budynek z mansardowym dachem. Dziś mieści muzeum im. ks. Stanisława Staszica.

Kościół św. Mikołaja, dawny kościół dominikanów, wzniesiono w stylu barokowym w latach 1736–1766 razem z klasztorem. Fundatorami byli Józef Kuropatnicki, kasztelan biecki, i jego żona Teresa Zuzanna z Kurdwanowskich. Świątynię konsekrował w 1750 roku biskup chełmski Józef Eustachy Szembek, a w 1781 roku klasztor skasowano; konwent dotrwał do 1819 roku, kiedy dominikanów przeniesiono do Krasnobrodu. Kościół odnawiano po I wojnie światowej, w 1910, 1933 i 1954 roku.

Kościół św. Stanisława Kostki to dawna cerkiew unicka z lat 1795–1828; od 2002 roku jest sanktuarium Matki Bożej Sokalskiej. Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny przy ul. 3 Maja powstała w 1873 roku. Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy zbudowano w latach 1903–1905 jako wojskową cerkiew prawosławną.

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie
Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Fot.: Vandaniel89, CC BY-SA 4.0

Herb i flaga

Herb Hrubieszowa przedstawia głowę jelenia, między rogami której znajdują się dwa krzyże, a wokół biegnie napis. Miasto otrzymało go od Zygmunta Augusta w połowie XVI wieku; jelen nawiązuje do dawnej roli osady jako stanicy myśliwskiej.

Flaga Hrubieszowa
Flaga Hrubieszowa

Huczwa i okolice

Miasto leży na czarnoziemach, a według danych z 2008 roku użytki rolne zajmują 71 procent jego powierzchni, a lasy tylko 2,5 procent. Hrubieszów i cały powiat leżą w Nadbużańskim Obszarze Chronionego Krajobrazu. Okolica tworzy Kotlinę Hrubieszowską, a niedaleko na wschód płynie Bug, granica z Ukrainą; o gminach powiatu piszemy w artykule o powiecie hrubieszowskim.

Jak dojechać

Przez miasto biegnie droga krajowa nr 74 z Zamościa do przejścia granicznego Zosin—Uściług; obwodnicę Hrubieszowa otwarto 21 października 2015 roku. Do miasta prowadzi Linia Hutnicza Szerokotorowa (linia nr 65) z przejściem granicznym Hrubieszów—Włodzimierz Wołyński, a ze stacji Hrubieszów Miasto odchodzi linia nr 72 do Zawady. Dawniej działała tu Hrubieszowska Kolej Dojazdowa.

Miasta partnerskie

Hrubieszów współpracuje z Bijelo Polje w Czarnogórze, Kapuvár na Węgrzech, Przasnyszem, bułgarskim Swisztowem oraz ukraińskimi Kamieńcem Podolskim, Włodzimierzem i Sokalem.

Hrubieszów: pogoda i co zobaczyć w okolicy