Wieś Nowyj Zawod w hromadzie Pulyny w rejonie żytomierskim, wbrew nazwie często kojarzonej z czasami radzieckimi, nie ma nic wspólnego z ZSRR. Powstała znacznie wcześniej — w 1823 roku — jako osada polskich kolonistów. Nazwa nie pochodzi od przemysłu, lecz od polskiego słowa zawód, które oznacza „profesję” lub „fakh” [rzemiosło/zawód]. Akcent pada na drugą sylabę, a pierwotne znaczenie nazwy to „nowe zajęcie”, którym postanowili się zająć przesiedleńcy.
Pierwszymi mieszkańcami byli niezamożni koloniści, którzy szukali możliwości rozpoczęcia nowego życia na ziemiach poleskich. Przez pewien czas osada miała sprecyzowaną nazwę Nowyj Zawod-Bialarski. Słowo „bialarze” wskazywało na rzemiosło lokalnych mieszkańców — wytwarzanie drewnianych klepek do beczek. Z czasem ta część nazwy wyszła z użycia, pozostawiając jedynie Nowyj Zawod.
Szlenker i kształtowanie przestrzeni wiejskiej
Pod koniec XIX wieku okoliczne ziemie wykupił niemiecki kolonista Karol Szlenker. To właśnie jego działalność miała istotny wpływ na rozwój wsi. W 1905 roku Szlenker wydzielił działkę i sfinansował budowę rzymskokatolickiej świątyni oraz szkoły, które stały się ważnymi ośrodkami życia społeczności. Jego majątek ukształtował lokalny ośrodek administracyjny i kulturalny, którego pozostałości zachowały się do dziś.
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
Głównym zabytkiem architektury wsi jest kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, konsekrowany w 1906 roku. To duża drewniana świątynia rzymskokatolicka, typowa dla polskich kolonii Wołynia i Polesia początku XX wieku. Takie budowle są dziś rzadkością: większość drewnianych kościołów nie przetrwała XX wieku.
W 1935 roku, podczas kampanii antywobecnej [antyreligijnej], władze radzieckie zamknęły świątynię i przebudowały ją na wiejski klub. Plebanię wykorzystywano jako placówkę medyczną. Dopiero po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy kościół zwrócono społeczności religijnej i wznowiono nabożeństwa.
Dziś fasada świątyni obłożona jest profilem metalowym imitującym drewno. Zdaniem proboszcza jest to rozwiązanie wymuszone i tymczasowe: między metalem a drewnianymi ścianami pozostawiono szczelinę wentylacyjną, która ma zapobiegać gniciu drewna. Wnętrze wyłożono płyta pilśniową (HDF/MDF) i pomalowano — przestrzeń wyszła osobliwa, nieco naiwna, ale ciepła i żywa.
Dwór Szlenkera i potencjalne badania
W Nowym Zawodzie zachowały się również budynki dawnego majątku Karola Szlenkera. Wymagają one szczegółowego opracowania i udokumentowania, gdyż stanowią ważną część historycznego krajobrazu wsi. To właśnie takie obiekty dają impuls do badań krajoznawczych i przywracają zainteresowanie małymi miejscowościami Polesia.
Nowyj Zawod to przykład tego, jak pod prostą nazwą może kryć się skomplikowana historia kolonizacji, rzemiosła, życia religijnego i zachowanej drewnianej architektury. Ta wieś nie dotyczy „radzieckiej fabryki”, lecz nowego zawodu, nowego życia i pamięci o ludziach, którzy ją stworzyli.
Zdjęcia: Roman Malenkow, Serhij Szczerbij.
