Wilsk to wieś nad rzeką Kamionką w hromadzie Oliwka w rejonie żytomierskim, 12 km od Czerniachowa i 16 wiorst na północny zachód od Żytomierza, jak pisano w starych informatorach. Teraz mieszka tu około siedmiuset ludzi, ale czterysta lat temu Wilsk był miasteczkiem, o które spierali się najwięksi magnaci Wołynia i Kijowszczyzny.
Miasteczko książąt
W połowie XVI wieku Wilsk należał do majątku księcia Bohusza Koreckiego – wojewody wołyńskiego i starosty żytomierskiego. W 1581 roku wojewoda kijowski książę Konstanty Ostrogski płacił podatek z miasteczka Wilsk za 13 osadników i 10 zagrodników.
Zachowała się skarga z 1586 roku: ludzie księcia Jakima Koreckiego gonili przez Wilsk uciekinierów z włości Ostrogskiego, a wójt wilski Prokop Lityński z mieszczanami rzekomo pobili i potopili część służby Koreckiego oraz zabrali ich konie i broń. Na początku XVII wieku Wilsk wszedł w skład ordynacji ostrogskiej, a w 1650 roku Anna Alojza Chodkiewicz, z domu Ostrogska, skarżyła się, że dzierżawca jej miasteczka Wilsk ukradł i ograbił kilkuset jej chłopów.
Ruina i odrodzenie
Na początku XVIII wieku kraj spustoszyły wojny: w 1714 roku w Wilsku zostawało tylko trzech chłopów, a na leżach postawiono tu 25 kawalerzystów. Do majątku wilskiego należały wówczas Dawidówka, Gruszki, Iwanowicze, Nowopil, Wyszpil, Zorokow i Zubowszczyzna. W 1753 roku Wilsk przeszedł w ręce książąt Lubomirskich i należał do włości cudnowskich.
Wilsk leżał na starym szlaku z Kijowa przez Żytomierz na zachód – tym samym, który wiódł dalej przez Pułyny (dawne Czartolesy) do Zwiahla. Pod koniec XIX wieku była tu parafia cerkiewna, dwa zajazdy, a nawet stacja rzeczna. Chłopi wilscy słynęli z garncarstwa: swoje naczynia wozili do Żytomierza i innych miast oddalonych o stust wiorst i więcej.
XX wiek
Podczas Hołodomoru w latach 1932–1933 we wsi zginęło co najmniej 217 osób. Na frontach II wojny światowej walczyło 375 mieszkańców Wilska, 167 z nich nie wróciło – na ich cześć we wsi stoi pomnik. W Wilsku urodził się polski pisarz i historyk Jan Ochocki (1766–1848), autor znanych pamiętników o życiu szlachty na Prawobrzeżu.
Co zobaczyć
Ozdobą wsi jest drewniana cerkiew św. Michała z zielonymi ścianami i kopułami, która stoi w centrum wśród starych drzew. Wokół Wilska rozciągają się brzegi Kamionki i lasy Polesia Żytomierskiego.
Jak dojechać
Najbliższa stacja kolejowa do Wilska to Dubowiec, oddalona o 7 km; od Żytomierza wieś dzieli około 20 km. Wycieczkę można połączyć z wizytą w Czerniachowie i przy drewnianej cerkwi w Trokowiczach. Inne miejsca w pobliżu opisano w artykule o rejonie żytomierskim.
