Wieś Krzywe leży w hromadzie Popیلnia rejonu żytomierskiego (do 2020 roku — rejon popیلniański), 18 km od Popielni. Według spisu powszechnego z 2001 roku mieszkało tu 630 mieszkańców. Droga tutaj nie należy do najprostszych: najwygodniej dotrzeć przez Brusiłów i Kornin, chociaż ostatni odcinek drogi z Kornina do Krzywego pozostawia wiele do życzenia. Mimo niedogodności komunikacyjnych wieś kryje w sobie głęboką historię i unikalne zabytki architektury.
Historia wsi i rodzina Jurkiewiczów
Za datę założenia Krzywego uważa się 1618 rok; w ciągu stuleci swojego istnienia wieś przetrwała różne epoki historyczne. W XIX i na początku XX wieku mieszkała tu znana rodzina Jurkiewiczów, pośród której wyróżnia się lekarz Józef Jurkiewicz, pracujący w Kijowie i będący znaną postacią swoich czasów.
We wsi zachowały się pozostałości majątku Jurkiewiczów pośród malowniczego lasu. Niestety, do naszych dni przetrwały jedynie ruiny budynku głównego. Nad dawnym gankiem wciąż widoczna jest tabliczka z napisem „Bajka” — milczące przypomnienie czasów, gdy w majątku działał obóz dla dzieci. Więcej o historii rodziny i majątku można dowiedzieć się z prac kijowskiego historyka i krajoznawcy Dmytra Małakowa.
Dom Ludowy — perła ukraińskiej secesji
Najcenniejszym zabytkiem architektury Krzywego jest bez przesady Dom Ludowy — unikalny przykład ukraińskiej secesji, wzniesiony w latach 1924–1929. Budynek wzniesiono z inicjatywy i kosztem wiejskiego związku spółdzielczego — co świadczy o wysokim poziomie samoorganizacji ówczesnej społeczności.
Autorstwo projektu wiąże się z architektem Mikołajem Damiłowskim. Tę wersję popierał również Dmytro Małakow, wskazując na podobieństwo wieży Domu Ludowego do wież elektrowni w Nieżynie, zaprojektowanej przez tego samego architekta. Wspomina o tym również badacz architektury Andrij Własenko.
Budynek zachwyca proporcjami, sylwetką i detalami, a szczególnie — oknami. Takie eleganckie ramy z obramieniem z kolumnerów prawie się dziś nie zachowały i to właśnie one nadają budowli szczególnego uroku.
Zapomnienie i zniekształcenie pamięci
Początkowo na wieży Domu Ludowego znajdował się duży zegar, który symbolicznie odmierzał czas społeczności. Budowniczowie nie mogli jednak przewidzieć, że wkrótce ukraińskie życie zostanie złamane przez kolektywizację, głód i wojny. W rezultacie utracono nie tylko pamięć materialną, ale także historyczną.
Podczas rozmów z lokalnymi mieszkańcami okazało się, że większość z nich nie zna ani prawdziwego przeznaczenia Domu Ludowego, ani czasu jego budowy. Niektórzy uważali nawet, że budowlę wzniesiono w latach 70. XX wieku — prawdopodobnie z powodu niefortunnych płytek, którymi wtedy zeszpecono fasadę. Niestety, nie udało się przekonać mieszkańców wsi o prawdziwej wartości historycznej zabytku.
Szczególnie przykre jest to, że ta perła architektury nie została wpisana do rejestru zabytków, pomimo wielokrotnych prób podejmowanych przez konserwatorów zabytków.
Promień nadziei
W ostatnim czasie w jednym ze skrzydeł Domu Ludowego otwarto cerkiew. Daje to ostrożną nadzieję, że budynek nie zostanie ostatecznie zniszczony i otrzyma szansę na nowe życie.
Krzywe to przykład tego, jak w głębi lądu może zachować się prawdziwy skarb kultury, niemal nieznany szerokiej publiczności. Historia wsi, rodzina Jurkiewiczów, ruiny majątku i unikalny Dom Ludowy — wszystko to wymaga uwagi, badań i zachowania. Obok, w Korninie, warto zobaczyć także stary młyn wodny.
Zdjęcia: Roman Malenkow.
Na wiosnę 2024 roku dwa duże okna w stylu secesyjnym wymieniono na plastikowe. Poniżej — zdjęcia z 2024 roku.
Zdjęcia z 2024 roku
Pozostałości budynku dworskiego Jurkiewiczów
